CENTRUM INFORMATYCZNE POLITECHNIKI WROCLAWSKIEJ INFORMATOR Nr 9 Styczen 1994 MODERNIZACJA CENTRALNYCH ZASOBOW KOMPUTEROWYCH POLITECHNIKI WROCLAWSKIEJ - WYMIANA KOMPUTERA IBM 4341 NA KOMPUTER SUN SPARC 1000 Autor: Jozef Janyszek 1. WSTEP W marcu 1990 roku Polska uzyskala mozliwosc wlaczenia sie do miedzynarodowych sieci komputerowych o zasiegu globalnym. W czerwcu 1990 roku wlaczono pierwszy, bedacy wlasnoscia Uniwersytetu Warszawskiego komputer (BASF 7/IBM 370) do sieci komputerowej EARN/BITNET. Drugim komputerem, ktory wlaczono do sieci EARN/BITNET w Polsce byl komputer IBM 4341, eksploatowany do chwili obecnej w Centrum Informatycznym Politechniki Wroclawskiej. W latach 1991/92 wlaczono dalsze komputery do sieci EARN/BITNET w Polsce. Byly to glownie komputery typu IBM 4341, IBM 4361, IBM 4381, masowo wycofywane z eksploatacji w Europie Zachodniej, a w Polsce latwo dostepne. W wyniku wielokrotnych zmian cen energii elektrycznej, obecnie eksploatacja tych systemow jest bardzo kosztowna. Roczny koszt energii zuzytej przez taki system jest porownywalny z cena wspolczesnego komputera np. HP 9000, SUN Sparc 1000. Za wymiana komputera IBM 4341 przemawiaja takie argumenty jak niska wydajnosc (2,2 mln operacji/sek.) oraz wysokie koszty modernizacji oprogramowania. Zgadzajac sie z tymi argumentami wladze Politechniki Wroclawskiej podjely decyzje o wycofaniu z eksploatacji komputera IBM 4341, jednoczesnie przeznaczajac srodki na zakup komputera SUN Sparc 1000. Komputer IBM 4341 jako centralny komputer Politechniki Wroclawskiej spelnia szereg funkcji sieciowych i informacyjnych. Funkcje te powinny byc przejete przez komputer SUN 1000. Niniejszy raport jest propozycja scenariusza przejscia uzytkownikow z komputera IBM na nowy sprzet. 2. FUNKCJE I USLUGI SWIADCZONE PRZEZ KOMPUTER IBM 4341 Komputer IBM 4341 jest podlaczony do sieci EARN, INTERNET, X.25. W ramach sieci EARN udostepnia on usluge poczty elektronicznej i list dystrybucyjnych. W sieci INTERNET oprocz uslugi poczty elektronicznej realizowane sa dodatkowe uslugi takie jak: zdalny dostep, transfer zbiorow, nowosci sieciowe, tranzyt i przechowywanie poczty elektronicznej, uslugi informatyczne typu Gopher. Natomiast w sieci X.25 udostepnione sa uslugi zdalnego dostepu, poczty elektronicznej, transferu zbiorow. 2.1. POCZTA ELEKTRONICZNA (E-MAIL) Komputer IBM 4341 udostepnia usluge poczty elektronicznej, czyli przesylanie listow miedzy komputerami. Obecnie z poczty elektronicznej na tym komputerze korzysta okolo 700 uzytkownikow, w tym jest okolo 200 uzytkownikow, ktorzy z uslugi poczty korzystaja czesto. Skrzynki poczty elektronicznej widoczne sa pod adresami PLWRTU11 i PLWRTU11.CI-PWR.WROC.EDU.PL, odpowiednio dla sieci EARN i INTERNET. 2.2. ZDALNY DOSTEP DO INNYCH KOMPUTEROW (REMOTE LOGIN) Poprzez usluge tzw."Telnetu" mozna uzyskac zdalny dostep do innych komputerow,na ktorych uzytkownik posiada konto upowazniajace go do pracy. Jest to typowa usluga internetowa. Podstawowym terminalem dla systemow IBM jest terminal IBM 3270 (monitor pelnoekranowy). Dlatego usluga ta jest latwa do wykorzystania gdy laczymy sie z innym systemem IBM . W przypadku laczenia sie z innymi komputerami np. VAX uzytkownik ma problemy z odwzorowaniem klawiatury innego monitora, np. VT 100. Tylko niektore systemy posiadaja mozliwosc definiowania typu terminala. Z tego powodu usluga "Telnet" jest w zasadzie uzywana do polaczen miedzy systemami IBM. 2.3. TRANSFER ZBIOROW - PRZESYLANIE ZBIOROW MIEDZY KOMPUTERAMI (FTP) Transfer zbiorow jest usluga niezawodnego przesylania zbiorow miedzy komputerami. Uzytkownikom komputera daje to mozliwosc sprowadzania roznorodnych zbiorow (zrodlowych, binarnych, tekstowych itp.) i skladowania wykorzystujac zasoby komputera IBM 4341 (duze pamieci dyskowe). W celu udostepnienia sprowadzonego np. oprogramowania innym uzytkownikom, uruchomiono usluge FTP ANONYMOUS czyli "anonimowy transfer zbiorow" dajacy uzytkownikom mozliwosc sprowadzenia zbiorow z IBM 4341 bez posiadania konta na tej maszynie. 2.4. LISTY DYSKUSYJNO - DYSTRYBUCYJNE (LISTSERV) "Listserv" jest to usluga, ktora pozwala zarzadzac lista dystrybucyjna. Usluga ta jest dostepne tylko w srodowisku komputerow IBM. Pozwala on wyodrebnionym grupom uzytkownikow komunikowac sie miedzy soba wykorzystujac jednoczesnie w sposob efektywny (oszczedny) zasoby komputera i sieci. Na komputerze IBM 4341 zainstalowanych jest kilka grup dyskusyjnych, miedzy innymi: - PRYZMAT - PARCOM - X400 NASK - POLWRO - EMAIL 2.5. NOWOSCI SIECIOWE (NETNEWS) Nowosci sieciowe sa usluga, ktora sluzy doswiatowej wymiany informacji w standardowym formacie. Informacje oferowane za pomoca tej uslugi sa podzielone na kategorie. W kazdej kategorii wyroznia sie grupy nowosci (newsgroups). Nowosci sieciowe sa olbrzymia kolekcja informacji, ktora jest przesylana automatycznie od komputera do komputera. Informacje moga byc w postaci tekstu lub w postaci binarnej. Informacje w naglowku tekstu zawieraja dodatkowe wiadomosci: skad dana informacja pochodzi, czego dotyczy i kiedy zostala nadana. Na komputerze IBM 4341 jest zainstalowane odpowiednie oprogramowanie, ktore pozwala czytac "Nowosci sieciowe" oraz przesylac je do innych komputerow (Network News Transfer Protocol). 2.6. TRANZYT I PRZECHOWYWANIE POCZTY ELEKTRONICZNEJ (MAIL HOST RELAY) W trakcie instalacji oprogramowania odpowiedzialnego za obsluge poczty elektronicznej (Mailer) administratorzy systemow bardzo czesto podaja komputer IBM 4341 jako komputer, gdzie poczta elektroniczna do nich przeznaczona moze byc chwilowo przechowywana (np. z powodu braku dostepnosci) Informacja wskazujaca na komputer IBM 4341 jest przechowywana w specjalnym komputerze, zwanym serwerem nazw domenowych (domain name server). 2.7. OPROGRAMOWANIE TYPU "KLIENT" DLA SYSTEMU INFORMACYJNEGO GOPHER "Gopher" jest rozproszonym systemem przesylania dokumentow. Pozwala on uzytkownikom badac, przeszukiwac, odzyskiwac (wyciagac) informacje, ktore rezyduja na roznych komputerach (serwerach). Dostep do informacji zapewnia uzytkownikowi menu. Upodabnia to system informacyjny "Gopher" do kartoteki z wieloma podkartotekami i zbiorami. Podkartoteki i zbiory moga sie znajdowac na lokalnym serwerze lub w odleglym miejscu na innym serwerze. Informacja moze byc w postaci tekstowej, binarnej lub kartotek. System informacyjny "Gopher" bazuje na rozwiazaniu znanym pod nazwa "Klient-Serwer". Uzytkownik na swoim komputerze posiada specjalne oprogramowanie nazywane "Klientem", ktore moze sie komunikowac z serwerem tj. z komputerem, na ktorym zainstalowane jest oprogramowanie typu "Serwer". "Klient" zapewnia uzytkownikowi latwe w uzyciu kontakt poprzez pozycjonujace urzadzenia takie jak "mysz" lub klawisze ("L","J","I","<"). Pakiet typu "Klient" przesyla zadania uzytkownika, a serwer przesyla odpowiedzi w upakowanej formie, ktore "Klient" przedstawia uzytkownikowi w czytelny sposob. Na komputerze IBM 4341 jest zainstalowany "Klient" systemu informacyjnego "Gopher", ktory daje automatyczne polaczenie z serwerem "Gopher'a" zainstalowanym na komputerze mikroVAX 3300. 2.8. TRANSFER ZBIOROW, DOSTEP TERMINALOWY, POCZTA ELEKTRONICZNA W SIECI X.25 Komputer IBM 4341 jest wlaczony do sieci X.25 poprzez procesor telekomunikacyjny EC8371 wraz z systemem operacyjnym STARLING. System operacyjny komputera IBM zostal rozszerzony o pakiet "Apnet". Daje to mozliwosc dostepu terminalowego do komputerow posiadajacych takie same oprogramowanie oraz usluge poczty elektronicznej i transferu zbiorow. To oprogramowanie nie jest stosowane w srodowiskach akademickich poza Wroclawiem. Dzieki niemu mozliwy jest jednak dostep do katalogow Biblioteki Glownej. Do komputera IBM 4341 jest mozliwy rowniez standardowy dostep terminalowy z sieci X.25 w trybie terminala pelnoekranowego VT100. 2.9. KATALOG ELEKTRONICZNY BIBLIOTEKI GLOWNEJ POLITECHNIKI WROCLAWSKIEJ Na komputerze IBM 4341 jest dostepna baza danych stanowiaca katalog Biblioteki Glownej Politechniki Wroclawskiej. Mozliwy jest zdalny dostep do tej bazy poprzez sieci INTERNET i X.25. 2.10. SYSTEM ROZLICZEN Uzytkownicy komputera IBM 4341 sa rozliczami przez specjalny system rozliczen, ktory automatycznie drukuje faktury. Kwoty wyliczone przez system sa powiazane z wykorzystaniem zasobow komputera przez uzytkownika. Podstawa systemu rozliczen jest cennik zatwierdzony przez wladze Politechniki Wroclawskiej. 3. PRZEWIDYWANE FUNKCJE I USLUGI SWIADCZONE PRZEZ KOMPUTER SUN SPARC 1000 W rozdziale 2 w punktach 2.1. - 2.10. wyszczegolniono funkcje komputera IBM 4341 jako centralnego komputera Politechniki Wroclawskiej. W niniejszym rozdziale przedstawiony jest zespol czynnosci (dzialan) jakie nalezy podjac, aby te funkcje przeniesc na komputer SUN 1000. 3.1. POCZTA ELEKTRONICZNA W grudniu 1993 roku informacja o planowanym wycofaniu komputera IBM 4341 powinna dotrzec do wszystkich uzytkownikow. Uzytkownicy powinni sie zdekla- rowac, czy zycza sobie przeniesienia swoich skrzynek na komputer SUN 1000, czy tez rezygnuja z ich uzytkowania tj. z konta na komputerze centralnym. Na zyczenie uzytkownikow, chcacych korzystac z komputera centralnego, zostana zalozone skrzynki na komputerze SUN. Przez pewien okres czasu uzytkownicy beda mogli korzystac z uslugi poczty jednoczesnie na obu komputerach. Poczta przeslana na komputer IBM bedzie automatycznie przesylana na komputer SUN. Komputer SUN jako centralny komputer Politechniki Wroclawskiej powinien byc widziany pod adresem @PWR.WROC.PL. Do konca stycznia 1994 roku zaleca sie opracowanie instrukcji poczty elektronicznej dla uzytkownikow komputerow SUN. 3.2. ZDALNY DOSTEP (REMOTE LOGIN) Komputer SUN nie stwarza zadnych ograniczen w korzystaniu z uslugi telnet. Umozliwia rowniez dostep do systemow typu IBM. Aby uzyskac dostep do systemu IBM nalezy uzyc komendy tn3270 zawierajacej w sobie dodatkowo, oprocz uslug podstawowych telnetu, rowniez emulacje terminala IBM 3270. 3.3.TRANSFER ZBIOROW Podobnie jak w p.3.2. komputery SUN nie stwarzaja zadnych ograniczen w korzystaniu z uslugi FTP . 3.4. LISTY DYSTRYBUCYJNE (LISTSERV) Pakiet oprogramowania Listserv jest unikalna usluga w sieci EARN/BITNET. Nie ma mozliwosci przeniesienia jej do sieci INTERNET, a tym samym nie mozna tej uslugi przeniesc na komputer SUN. Istniejace listy dyskusyjne takie jak POLWRO, X400 NASK itp. nalezy przenosic na komputer IBM 3090 zainstalowany w Centrum Informatycznym Uniwersytetu Warszawskiego. W Europie usluga LISTSERV zarzadzaja Szwedzi, z nimi tez nalezy uzgodnic termin i sposob wycofania jej z eksploatacji. 3.5. NOWOSCI SIECIOWE (NETNEWS) Usluga ta moze byc przeniesiona na komputery SUN, pod warunkiem posiada- nia odpowiednich do tego celu zasobow dyskowych (lacznie okolo 2Gb). W pierwszym kwartale 1994 roku powinny byc zakupione dodatkowe dyski. 3.6. TRANZYT I PRZECHOWYWANIE POCZTY ELEKTRONICZNEJ (MAIL RELAY HOST) Usluga bedzie dostepna zaraz po zainstalowaniu komputera SUN 1000. Administratorzy systemow lokalnych zostana powiadomieni o koniecznosci zmian w swoich systemach. 3.7. OPROGRAMOWANIE TYPU "KLIENT" DLA SYSTEMU INFORMACYJNEGO GOPHER Na komputerze SUN 1000 zamierza sie zainstalowac oprogramowanie typu "Klient" i "Serwer" dla systemu informacyjnego Gopher. Wczesniej oprogramowanie zostanie przetestowane na komputerze SUN 10. SUN 1000 powinien sie stac centralnym serwerem systemu Gopher dla Politechniki Wroclawskiej. 3.8. TRANSFER ZBIOROW, DOSTEP TERMINALOWY, POCZTA ELEKTRONICZNA W SIECI X.25 Komputer SUN 1000 powinien byc wlaczony do sieci X.25. W tym celu niezbedne jest zakupienie oprogramowania SunLink X.25. Z uslug sieciowych powinna byc wdrozona poczta elektroniczna wg standardu X400 i zdalny dostep terminalowy. 3.9. KATALOG ELEKTRONICZNY BIBLIOTEKI GLOWNEJ POLITECHNIKI WROCLAWSKIEJ Zespol informatykow BG pracuje nad przeniesieniem systemu katalogu na komputery zainstalowane w BG. Zbiory stanowiace katalog zostaly juz przeniesione. Uruchomienie katalogu w nowym srodowisku sprzetowym przewiduje sie na dzien 31.03.94 rok. 3.10. SYSTEM ROZLICZENIOWY (ZALOZENIA) System operacyjny Solaris dla komputera SUN 1000 nie posiada systemu autonomatycznie rejestrujacego wykorzystanie zasobow komputera takich jak: pamiec operacyjna, ilosc operacji wejscia-wyjscia, operacje na pamieci typu spooling itp. przez poszczegolnego uzytkownika. Tym samym trudno jest stworzyc system automatycznego rozliczania uzytkownikow i drukowania. W zaistnialej sytuacji proponuje sie wprowadzic zryczaltowane oplaty za korzystanie z zasobow komputera. Wzorcem moze byc cennik stosowany w Naukowych i Akademickich Sieciach Komputerowych (NASK). Pelna oplata za korzystanie z zasobow komputerow Osrodka Obliczeniowego CI dotyczyc powinna tylko uzytkownikow zewnetrznych tj. nie zwiazanych z Politechnika Wroclawska. Uzytkownicy z Politechniki Wroclawskiej powinni miec dostep do centralnych zasobow komputerowych za niewielka oplata (upusty cenowe powinny siegac 80% -90%). Komputery centralne Politechniki Wroclawskiej nalezy wylaczyc z procesow dydaktycznych, a tym samym nie powinno sie dopuszczac do wykorzystywania zasobow centralnych bezposrednio przez studentow. Studentom mozna stworzyc mozliwosc korzystania z szeregu serwerow zainstalowanych na tym komputerze np. z Gophera, Nowosci Sieciowych (Netnews), ale tylko poprzez oprogramowa- nie typu "klient" z roznych podsieci Politechniki Wroclawskiej. 4.WNIOSKI KONCOWE Proces modernizacji centralnych zasobow komputerowych jest zadaniem zlozonym i musi byc rozlozony w czasie. Zaklada sie, ze powinien byc on zakonczony w czerwcu 1994 roku. W pierwszych dniach stycznia 1994 roku przewiduje sie instalacje komputera SUN 1000 w wersji podstawowej (jednoprocesorowej z pamiecia dyskowa o pojemnosci 1GB. Uruchomienie takich uslug jak nowosci sieciowe, archiwowanie, poczta elektroniczna wg standardu X400 wymaga nowych zakupow sprzetowych i oprogramowania takich jak dodatkowe pamieci dyskowe (o lacznej pojemnosci co najmniej 6GB) i pakietu oprogramowania Sunlink X.25. W celu zapewnienia bezpieczenstwa przechowywanych zbiorow nalezy centralny serwer Politechniki Wroclawskiej wyposazyc w urzadzenie typu "streamer" do skladowania systemu na tasmach magnetycznych. Aby zapewnic wielu uzytkownikom jednoczesne korzystanie z zasobow tego serwera lokalnie (tzn. w Osrodku Obliczeniowym CI), nalezy zakupic koncentrator terminali. Terminalami moga byc komputery typu PC. Szacuje sie, ze na dodatkowe zakupy w 1994 roku potrzebna bedzie kwota 500 mln zl. Uzytkownicy Politechniki Wroclawskiej w wyniku zbudowania sieci szkieletowej beda mieli zapewniony dostep do centralnego komputera (serwera) z roznych srodowisk sprzetowo - programowych, takich jak: sieci Novell, stacje robocze z systemami operacyjnymi Unix, VMS. Niezbedna bedzie pomoc Centrum Informatycznego w instalacji szeregu pakietow oprogramowania zapewniajacych dostep do uslug centralnego serwera. Pomoc ta powinna takze wyrazac sie w postaci wydawanych przez CI biuletynow (przewodnikow, instrukcji) i w organizowaniu odpowiednich szkolen.