CENTRUM INFORMATYCZNE POLITECHNIKI WROCLAWSKIEJ I N F O R M A T O R N R 16 S I E R P I E N 1 9 9 4 PRACA W SIECI NA KOMPUTERZE NA SUN SPARC 1000 W CENTRUM INFORMATYCZNYM Maria Kupczyk WSTEP W Centrum Informatycznym uruchomiony zostal komputer SUN1000, oferujacy uzytkownikom obsluge poczty elektronicznej, mozliwosc pracy w rozleglej sieci komputerowej Internet, a wiec korzystanie z poczty elektronicznej, zdalnego transferu zbiorow (FTP) oraz mozliwosc zdalnej pracy na innym komputerze sieci (Telnet). Komputer ten pracuje pod kontrola systemu UNIX. Celem niniejszego opracowania jest wstepne zapoznanie uzytkownikow z systemem UNIX oraz mozliwosciami pracy w sieci komputerowej. W opracowaniu przedstawiono sposob rozpoczecia pracy w systemie, opis podstawowych komend systemu UNIX, ze szczegolnym uwzglednieniem komend dzialajacych na plikach oraz mozliwosciami pracy w sieci komputerowej (FTP i Telnet). Przedstawiono rowniez mozliwosci porozumiewania sie uzytkownikow miedzy soba. Opracowanie to adresowane jest do szerokiego kregu uzytkownikow komputera SUN1000. Poczatkujacych wprowadzono w zagadnienia zwiazane z praca w systemie UNIX oraz prace w sieci komputerowej, przydac sie moze rowniez i uzytkownikom zaawansowanym. Wielodostepny system operacyjny UNIX moze rownoczesnie obslugiwac kilku uzytkownikow, co oznacza takze ze kazdy uzytkownik, w tym samym czasie moze miec otwartych kilka sesji. Aby zostac uzytkownikiem systemu UNIX, w naszym przypadku uzytkownikiem na maszynie SUN1000, nalezy zglosic sie w recepcji i podac swoje dane, aby administrator systemu zalozyl konto. Administrator systemu UNIX przyznaje kazdemu uzytkownikowi nazwe (tzw. identyfikator uzytkownika) oraz haslo. Nazwa uzytkownika ma ograniczona dlugosc do osmiu znakow. W wiekszosci systemow nazwa uzytkownika jest zazwyczaj jego nazwisko, haslo jest natomiast znane tylko uzytkownikowi i moze byc zmienione przez niego w kazdej chwili. 1. ROZPOCZECIE PRACY Po uruchomieniu systemu na terminalu wyswietla sie monit (ang. prompt, zwany zacheta, w tym przypadku sa to znaki SUN1000%) do zgloszenia sie, ktory czeka na odpowiedz pracujacego przy nim uzytkownika. Przyklad: Clarkson University Tcp Communication Package Clarkson University Terminal Emulator [CUTE:2.2TN/TC-E1] Alt-H presents a summary of special keys UNIX(r) System V Release 4.0 (sun1000) login: nowak Password: Last login: Mon Apr 11 10:10:03 from pececik.ci.pwr.w Sun Microsystems Inc. SunOS 5.3 Generic September 1993 You have new mail. sun1000% sun1000% exit Uzytkownik zglasza sie wpisujac z klawiatury swoja nazwe konta nazwe, nadana mu przez administratora. Na SUN1000 w Centrum Informatycznym nazwa sklada sie tylko z malych liter. Po podaniu nazwy uzytkownika pojawia sie zaproszenie systemu do podania hasla. Haslo jest niewidoczne na ekranie terminala, dlatego nalezy je wprowadzac uwaznie, dokladnie w takiej postaci jakie nadal nam administrator lub jakie sami sobie nadalismy. Jesli haslo jest niewlasciwe badz nazwa jest niepoprawna, system odmawia prawa dostepu do systemu. UNIX nie informuje, ktore slowo jest bledne. Po przyjeciu zgloszenia sie, system informuje uzytkownika o gotowosci do pracy i przyjmowania polecen. W tej czesci opracowania podano podstawowe polecenia systemu UNIX, dostepne na SUN1000 w Centrum Informatycznym, wraz z przykladami. 2. OPERACJE NA PLIKACH Uwaga: parametry komend ujete w nawiasach sa opcjonalne. Do wykonywania operacji na plikach uzywa sie nastepujacych komend: cancel - anuluje zlecenie drukowania postac : cancel [numer_zlecenia] [drukarka] dzialanie: usuwa zlecenie drukowania z kolejki. Kazde zlecenie jest identyfikowane za pomoca numeru przyznawanego przez program lp. Mozna tez podac nazwe drukarki. W tym przypadku anulowane jest zlecenie drukowania w danej chwili na tej drukarce. Polecenie bez parametrow jest poleceniem pustym. cat - laczy i wypisuje zawartosc plikow postac : cat [plik...] dzialanie: laczy zawartosc plikow i kieruje calosc do standardowego strumienia wyjsciowego np. sun1000% cat plik1 plik2 > plik3 np. sun1000% cat test test proba pisania listu pod edytorem VI cc - wywolanie kompilatora jezyka C postac : cc [opcja] ..plik.. dzialanie: kompiluje program o nazwie podanej w parametrze plik w jezyku C, nastepnie wywoluje program laczacy w celu przygotowania programu (pliku) do postaci gotowej do wykonania cd - zmienia biezacy katalog postac : cd [katalog] dzialanie: biezacym katalogiem staje sie katalog podany jako argu- ment polecenia. W przypadku braku parametru, przyjmuje sie domyslnie katalog osobisty uzytkownika np. sun1000% cd News chmod - zmiana prawa dostepu do plikow i kartotek postac : chmod prawa plik... chmod [komu] [+?-?=] [prawo] nazwa pliku dzialanie: sluzy do przyznawania praw czytania, pisania i wykonywania (r, w, x) nastepujacym uzytkownikom: u - wlasciciel pliku g - czlonek grupy o - inni uzytkownicy a - wszyscy uzytkownicy systemu przy czym: + dodanie prawa - zabranie prawa = zamiana na inne bez wzgledu na poprzedni stan cp - kopiuje plik postac : cp plik1 plik2 cp plik... katalog dzialanie: polecenie w pierwszej postaci sluzy do utworzenia kopii pliku, w drugiej postaci, sluzy do skopiowania jednego lub kilku plikow do podanego katalogu z zachowaniem nazw np. sun1000% cp test test1 csh - interpretator (procesor komend) polecen ze skladnia jezyka C postac : csh [opcje] dzialanie: uruchamia interpretator csh date - wypisuje biezaca date i czas postac : date dzialanie: strumien wyjsciowy jest kierowany do pliku, wowczas biezaca data i czas sa zapisywane w tym pliku np. sun1000% date Wed Feb 23 10:28:44 MET 1994 df - wypisuje rozmiar wolnego obszaru pamieci dyskowej postac : df [system_plikow...] dzialanie: wypisuje rozmiar nieuzywanego obszaru pamieci dyskowej w podanym systemie plikow. W przypadku braku argumentu wypisuje rozmiar wolnego obszaru na wszystkich dostepnych i zamontowanych dyskach np. sun1000% df Filesystem kbytes used avail capacity Mounted on /dev/dsk/c0t1d0s0 18463 15943 680 96% / /dev/dsk/c0t1d0s6 213903 158697 33816 82% /usr /proc 0 0 0 0% /proc fd 0 0 0 0% /dev/fd swap 64320 284 64036 0% /tmp /dev/dsk/c0t0d0s0 489702 415079 25653 94% /export /dev/dsk/c0t1d0s7 135503 119642 2311 98% /export/home /dev/dsk/c0t1d0s5 59623 44221 9442 82% /opt sun2:/home/sun1000 187463 8781 159936 5% /mnt du - wypisuje rozmiar uzytego obszaru pamieci dyskowej postac : du [opcja] [katalog] dzialanie: wypisuje rozmiar obszaru zajetego przez wszystkie pliki opcje : -a rozmiar wszystkich plikow -s sumaryczny rozmiar dla wszystkich katalogow np. sun1000% du 2 ./maryla 1 ./.tin/.mailidx 69 ./.tin 1 ./Mail 4 ./.fm/export/home/sun1000/maryla/News 839 . sun1000% du -a 1 ./.profile 1 ./.login 1 ./local.cshrc% 1 ./local.profile% 1 ./.cshrc 1 ./.xsession-errors 2 ./info.doc 0 ./.Xauthority 59 ./.newsrc 1 ./proba1 1 ./up.exec 1 ./mary 1 ./test 1 ./probka 2 ./czytaj.!to 1 ./test1 1 ./maryla/test1 2 ./maryla 1 ./test2 1 ./proba2 1 ./uniwa.uwa.oz.au 1 ./probka.1 1 ./probka.2 51 ./hostspl 1 ./README.1st 59 ./.oldnewsrc 7 ./law 1 ./.tin/.mailidx 3 ./.tin/.index/151.1 0 ./.tin/posted 1 ./.tin/attributes 10 ./.fm/export/home/sun1000 11 ./.fm/export/home 12 ./.fm/export 839 . sun1000% du -s 839 . file - ustala rodzaj pliku postac : file plik... dzialanie: sprawdza typ pliku (wypisuje informacje na ekranie), czy jest to plik tekstowy, wynikowy, czy inny np. sun1000% file test test: ascii text find - wyszukiwanie plikow postac : find katalog... kryterium... dzialanie: program przeszukuje katalog wraz z podkatalogami w porzadku hierarchicznym, zgodnie z podanym kryterium kryterium: -atime n (z pliku korzystano w ciagu ostatnich n dni) -group grupa (plik nalezy do uzytkownika z podanej grupy) -mtime n (plik byl modyfikowany w ciagu ostatnich n dni) -name wzorzec (nazwa pliku jest zgodna z podanym wzorcem) -newer plik (plik jest nowszy niz plik o podanej nazwie) -print (wypisuje pelna sciezke i nazwe pliku) -type t (plik jest plikiem zwyklym lub katalogiem) -user uzytkownik (plik nalezy do danego uzytkownika) np. find /usr -name inet.txt -print spowoduje wydrukowanie sciezki dostepu i kazdego pliku o nazwie inet.txt, umieszczonego gdziekolwiek w strukturze katalogow zaczynajac od katalogu /usr np. sun1000% find / -name test -print find: cannot read dir /lost+found: Permission denied find: cannot read dir /export/local/news/innd/: Permission denied find: cannot read dir /export/local/news/.fm: Permission denied find: cannot read dir /export/local/inn/innd: Permission denied id - wypisuje kody identyfikacyjne uzytkownika postac : id dzialanie: wypisuje informacje o uzytkowniku np. sun1000% id uid=103(maryla) gid=101(user) kill - zrywa wykonywanie procesu postac : kill numer_procesu dzialanie: zrywa wykonywanie procesu, ktorego numer mozemy uzyskac wydajac polecenie ps np. sun1000% ps PID TT S TIME COMMAND 25769 pts/0 R 0:00 -csh 25877 pts/0 O 0:00 ps sun1000% kill 25877 ln - dolaczenie do konca pliku postac : ln plik1 plik2 dzialanie: tworzy w katalogu pozycje o nazwie plik2, ktora odnosi sie do dotychczas istniejacego pliku o nazwie plik1 login - rozpoczyna sesje uzytkownika postac : login [uzytkownik] dzialanie: rozpoczecie pracy np. Clarkson University Tcp Communication Package Clarkson University Terminal Emulator [CUTE:2.2TN/TC-E1] Alt-H presents a summary of special keys UNIX(r) System V Release 4.0 (sun1000) login: maryla Password: Last login: Wed Feb 23 08:36:03 from pececik.ci.pwr.w Sun Microsystems Inc. SunOS 5.3 Generic September 1993 You have new mail. sun1000% lp - spooler drukarki postac : lp [opcja]...[file...] dzialanie: ustawia w kolejce zlecenie do drukowania podanych plikow opcje : -c utworzenie roboczej kopii pliku -m zazadanie informowania przez poczte o wykonaniu zlecenia -n drukowanie n kopii -r usuniecie pliku z katalogu po ustawieniu w kolejce -w zazadanie wypisywania raportu o wykonaniu zlecenia na terminalu uzytkownika ls - wypisuje zawartosc katalogow postac : ls [opcje] plik... dzialanie: wypisuje zawartosc wszystkich katalogow, jesli poda sie nazwe pliku, wypisuje informacje o nim opcje : -a zawartosc wszystkich katalogow, lacznie z tym, ktorych nazwa zaczyna sie od kropki -d tylko nazwy katalogow, bez ich zawartosci -s rozmiar plikow w postaci liczby blokow -l wszystkie informacje. W informacjach zawartych przy uzyciu opcji -l wyroznia sie nastepujace oznaczenia: b specjalny plik blokowy c specjalny plik znakowy d katalog p specjalny plik komunikacyjny - plik zwykly. Nastepne znaki informuja o przyznaniu prawa czytania, pisania lub wykonywania wlascicielowi pliku. Odpowiednie znaki oznaczaja prawo: r - czytania w - pisania x - wykonywania s - wykonywania, ze zmiana kodu wlasciciela tzn., ze program zapisany w pliku bedzie mogl odczytywac i zapisywac pliki tak, jakby uruchomil go wlasciciel pliku np. sun1000% ls 930212.1019 hostspl mary probka.2 Mail info.doc maryla test News instaluj.bat proba1 test1 README.1st law proba2 test2 README.uploader local.cshrc% probka uniwa.uwa.oz.au czytaj.!to local.profile% probka.1 up.exec sun1000% ls -a . .oldnewsrc czytaj.!to proba2 .. .profile hostspl probka .Xauthority .tin info.doc probka.1 .cshrc .wastebasket instaluj.bat probka.2 .delgroups .xsession-errors law test .desksetdefaults 930212.1019 local.cshrc% test1 .fm Mail local.profile% test2 .gopherrc News mary uniwa.uwa.oz.au .login README.1st maryla up.exec .newsrc README.uploader proba1 sun1000% ls -d . sun1000% ls -s total 87 6 930212.1019 1 instaluj.bat 1 probka 1 Mail 7 law 1 probka.1 1 News 1 local.cshrc% 1 probka.2 1 README.1st 1 local.profile% 1 test 1 README.uploader 1 mary 1 test1 2 czytaj.!to 1 maryla 1 test2 51 hostspl 1 proba1 1 uniwa.uwa.oz.au 2 info.doc 1 proba2 1 up.exec sun1000% ls -l total 87 -rw-r--r-- 1 maryla 6143 Feb 14 13:34 930212.1019 drwxr-xr-x 2 maryla 512 Feb 9 12:11 Mail drwxr-xr-x 2 maryla 512 Feb 23 10:11 News -rw-r--r-- 1 maryla 889 Feb 14 13:14 README.1st -rw-r--r-- 1 maryla 966 Feb 14 13:14 README.uploader -rw-r--r-- 1 maryla 1437 Jan 25 10:45 info.doc -rw-r--r-- 1 maryla 219 Jan 24 12:05 local.cshrc% -rw-r--r-- 1 maryla 621 Jan 24 12:05 local.profile% drwxr-xr-x 2 maryla 512 Feb 1 14:06 maryla man - wypisuje fragmenty dokumentacji systemu postac : man [opcja] [rozdzial] sekcja... dzialanie: przeglada dokumentacje systemowa w poszukiwaniu podanych sekcji np. sun1000% man mesg (przy czym mesg jest nazwa komendy) Reformatting page. Wait... done mesg(1) User Commands mesg(1) NAME mesg - permit or deny messages SYNOPSIS mesg [ -n ] [ -y ] AVAILABILITY SUNWcsu DESCRIPTION OPTIONS -n Forbids messages via write(1). -y Reinstates permission. [7m--More--(68%)[m FILES SEE ALSO write(1) DIAGNOSTICS Exit status is 0 if messages are receivable, 1 if not, 2 on error. Sun Microsystems Last change: 14 Sep 1992 1 mesg - blokuje nadsylanie komunikatow postac : mesg [opcja] dzialanie: polecenie bez opcji pozwala sprawdzic czy na terminalu beda pojawiac sie komunikaty. Polecenie z opcja no, blokuje przesylanie komunikatow na terminal more - wypisuje tekst strona po stronie postac : more [+wiersz] [+/wzorzec] plik dzialanie: wyswietla zawartosc pliku na ekranie np. sun1000% more test test proba pisania listu pod edytorem VI sun1000% more +4 test2 pisania listu pod edytorem VI sun1000% more +/listu test2 ...skipping proba pisania listu pod edytorem VI mkdir - tworzy nowy katalog postac : mkdir nazwa_katalogu dzialanie: tworzy nowy katalog uzytkownika np. sun1000% mkdir MM mv - przenosi pliki postac : mv plik1 plik2 lub mv plik... katalog dzialanie: w pierwszej postaci polecenie powoduje zmiane nazwy pliku z plik1 na plik2, jesli plik2 juz istnial, to najpierw go usuwa. Druga postac sluzy do przenoszenia podanych plikow do katalogu (nazwa pliku pozostaje nie zmieniona) np. sun1000% mv test MM passwd - zmiana hasla uzytkownika postac : passwd dzialanie: zapamietuje nowe haslo uzytkownika. Jesli haslo jest puste pozwala je zdefiniowac ps - wypisuje informacje o stanie procesu postac : ps [opcje] [numer procesu...] dzialanie: informacje o stanie aktywnych procesow lub numerze procesu (jesli go podano) opcje : -a o wszystkich procesach zwiazanych z lokalnym terminalem -e o wszystkich procesach w systemie -l w postaci rozszerzonej, z dodatkowymi informacjami np. sun1000% ps PID TT S TIME COMMAND 25769 pts/0 S 0:00 -csh 25897 pts/0 O 0:00 ps pwd - wypisuje nazwe sciezki biezacego katalogu postac : pwd dzialanie: wypisuje pelna nazwe katalogu biezacego do standardowego strumienia wyjsciowego np. sun1000% pwd /export/home/sun1000/maryla rm - usuwa dowiazania do plikow postac : rm [opcje] plik... dzialanie: usuwa dowiazania do podanych plikow z katalogu biezacego, jesli uzytkownik dysponuje odpowiednimi prawami. Program zada potwierdzenia decyzji o usunieciu pliku z katalogu, potwierdzeniem jest litera y (yes) opcje: -i zada potwierdzenia decyzji o usunieciu kazdego pliku -r zada potwierdzenia decyzji o usunieciu kazdego katalogu -f usuwa wszystkie pliki bez czekania na potwierdzenie np. sun1000% rm test sun1000% rm -i proba1 rm: remove proba1 (y/n)? y sun1000% rm -f proba2 rmdir - usuwa katalogi postac : rmdir katalog... dzialanie: usuwa katalogi z systemu. Katalogi przed wydaniem tego polecenia musza byc oproznione np. sun1000% rmdir MM tar - archiwuje i odtwarza pliki postac : tar [opcje] plik... dzialanie: program tworzy i modyfikuje archiwa, a takze wybiera z nich pliki opcje : c - utworzenie nowego archiwum r - dopisanie podanych plikow na koncu archiwum t - wypisanie nazw wszystkich plikow w archiwum u - zapisanie do archiwum tylko nowych lub zmienionych plikow x - pobranie zadanych plikow z archiwum tty - wypisuje nazwe terminalu postac : tty dzialanie: podaje nazwe pliku specjalnego opisujacego terminal uzytkownika np. sun1000% tty /dev/pts/0 who - wypisuje liste uzytkownikow korzystajacych z systemu postac : who [am I] dzialanie: bez opcji wypisuje nazwy terminali i uzytkownikow korzystajacych w danej chwili z systemu np. sun1000% who jk pts/1 Feb 21 16:27 maryla pts/0 Feb 23 10:26 (pececik.ci.pwr.wroc.pl) kaczmare pts/2 Feb 23 10:31 (mvax.ci.pwr.wroc.pl) jk pts/5 Feb 22 09:52 maryla pts/2 Feb 23 09:31 write - wysyla komunikat do wskazanego uzytkownika postac : write nazwa wskazanego uzytkownika [terminal] dzialanie: wysyla komunikat do uzytkownika niezaleznie od tego co on robi. Transmisje konczy sie wcisnieciem klawiszy . 3. PRACA NA INNEJ MASZYNIE Czesto uzytkownicy UNIX'a maja konta na innych maszynach, co umozliwia im korzystanie rownoczesne z dwoch lub wiecej systemow. Programy wowczas moga ze soba wspolpracowac, istnieje tez mozliwosc przesylania plikow pomiedzy komputerami. W tym celu uzytkownik musi polaczyc sie za pomoca komendy telnet lub ftp z wybranym komputerem. Po uzyskaniu polaczenia, uzytkownik jest tak traktowany jakby pracowal z wlasnego terminala bez udzialu komputera lokalnego. System bedzie oczekiwal podania nazwy uzytkownika i hasla, powiadomi o oczekujacej poczcie i wyswietli monit interpretatora polecen. W tym przypadku komputer lokalny sluzy jako terminal komputera zdalnego. Zazwyczaj prace na odleglym komputerze konczymy komenda exit lub wcisnieciem klawiszy , co powoduje zamkniecie sesji na komputerze zdalnym i powrot do pracy na komputerze lokalnym. Polaczenie z odlegla maszyna mozna uzyskac poprzez wydanie komendy telnet lub ftp. Parametrem koniecznym jest numer IP (np. 156.17.5.3) danego komputera lub nazwa DOMENY (np. SUN1000.CI.PWR.WROC.PL). Usluga Telnet umozliwia wlaczenie sie z lokalnego komputera na dowolny wezel (komputer) w sieci Internet. W wezle z ktorym zostanie nawiazane polaczenie uzytkownik powinien posiadac prywatne konto lub powinien korzystac z kont ogolnie dostepnych, np. GUEST, ANONYMOUS. Postac komendy telnet: telnet [host [port]] gdzie: host - jest nazwa komputera, z ktorym uzytkownik nawiazuje polaczenie. Nazwa ta moze byc podana w postaci cyfrowej lub symbolicznej np. postac cyfrowa komputera SUN1000 - 156.17.5.3 postac symboliczna - SUN1000.CI.PWR.WROC.PL port - numer portu, przez ktory jest nawiazywane polaczenie Przyklad uzycia komendy telnet: sun1000% telnet telnet> open 156.17.5.3 Trying 156.17.5.3 ... Connected to 156.17.5.1. Escape character is '^]'. UNIX(r) System V Release 4.0 (sun1000) Password: Last login: Tue Feb 15 13:47:34 from plwrtu11.ci.pwr. Sun Microsystems Inc. SunOS 5.3 Generic November 1993 sun1000% exit sun1000% logout Connection closed by foreign host. Przyklad uzycia komendy ftp np. sun1000% ftp sun2.ci.pwr.wroc.pl Connected to sun2.ci.pwr.wroc.pl. 220 sun2 FTP server (SunOS 4.1) ready. Name (sun2.ci.pwr.wroc.pl:maryla): maryla 331 Password required for maryla. Password: 230 User maryla logged in. Ponizej zostaly opisane wraz z przykladami podstawowe komendy dostepne z poziomu FTP (File Transfer Protocol). Komendy FTP: account [passwd] podaje sie haslo wymagane przez odlegly system, aby miec dostep do zasobow sieciowych. Jezeli nie podano argumentu, uzytkownik jest proszony o podanie hasla sun1000% ftp 156.17.5.11 Connected to 156.17.5.11. 220-FTPSERVE at PLWRTU11.CI-PWR.WROC.EDU.PL, 12:24:19 CET THURSDAY 02/24/94 220 Connection will close if idle for more than 5 minutes. Name (156.17.5.11:jk): mm 331 Send password please. Password: 230-MM logged in; no working directory defined 230 to access MM 191, send 'ACCOUNT minidisk-password' ftp> account Account: 230 Working directory is MM 191 (ReadOnly) ftp> dir 200 Port request OK. 125 List started OK FTP TXT F 80 5 1 5/27/93 14:32:44 MARYLA FTPD DENY V 19 15 1 10/25/93 13:49:28 MARYLA GMAP3270 EXT V 4353 1 5 1/12/94 11:28:17 MARYLA INET TXT V 81 465 23 1/24/94 14:35:00 MARYLA INFO DOC V 78 23 2 10/25/93 13:48:24 MARYLA SERVER-N Z V 8192 2 13 12/21/93 9:16:57 MARYLA SETUP EXE V 8192 2 10 1/31/94 14:29:24 MARYLA 250 List completed successfully. 1422 bytes received in 1.1 seconds (1.3 Kbytes/s) append local-file [remote-file] dolaczony jest zbior lokalny do zbioru na odleglej maszynie. Jesli nie okreslono nazwy zbioru na odleglej maszynie, jako nazwa zostaje przyjeta nazwa zbioru lokalnego. Transfer zbioru korzysta z ustawien: type, format, mode, structure np. sun1000% append test2 probka 200 PORT command successful. 150 ASCII data connection for test2 (156.17.5.3,42928). 226 ASCII Transfer complete. local: probka remote: test2 110 bytes sent in 0.025 seconds (4.4 Kbytes/s) ascii ustala typ transferu na ASCII np. ftp> ascii 200 Type set to ASCII bell zawiadamia uzytkownika sygnalem dzwiekowym o zakonczeniu transferu zbioru ftp> bell Bell mode on. binary ustala typ transferu na binarny np. ftp frodo.nask.org.pl Connected to frodo.nask.org.pl. 220 frodo FTP server (Version 5.20 (NeXT 1.0) Sun Nov 11, 1990) ready. Name (frodo.nask.org.pl:jk): anonymous 331 Guest login ok, send ident as password. Password: 230 Guest login ok, access restrictions apply. ftp> cd /pub/kbn_rap 250 CWD command successful. ftp> ls 200 PORT command successful. 150 Opening ASCII mode data connection for file list. trans.exe czytaj.!to instaluj.bat rap_dyst.exe 226 Transfer complete. 47 bytes received in 0.089 seconds (0.52 Kbytes/s) ftp> binary 200 Type set to I. ftp> get instaluj.bat 200 PORT command successful. 150 Opening BINARY mode data connection for instaluj.bat (15 bytes). 226 Transfer complete. local: instaluj.bat remote: instaluj.bat 15 bytes received in 0.0015 seconds (9.5 Kbytes/s) ftp>guit 221 Quit command received. Goodbye. sun1000% bye konczy sesje FTP z odleglym hostem oraz konczy FTP case przelacza zamiane malych liter na duze w komendzie mget np. ftp> case Case mapping on. cd remote-directory zmienia katalog roboczy na odleglej maszynie na remote- directory np. ftp> cd MM 250 CWD command successful. cdup zmienia katalog roboczy na odleglej maszynie , na nadrzedny w stosunku do biezacego np. ftp> cdup 250 CWD command successful. ftp> pwd 257 "/home/sun" is current directory. ftp> cd maryla 250 CWD command successful. ftp> pwd 257 "/home/sun/maryla" is current directory. close konczy sesje z odleglym hostem i wraca do interpretatora FTP np. ftp> close sun2:221 Goodbye. ftp> quit sun1000% cr rekordy moga zawierac znaczniki konca linii. Jesli cr jest wlaczone, wszystkie znaczniki konca linii sa traktowane tak samo, aby je odroznic nalezy wylaczyc cr delete remote-file usuwa plik remote-file na odleglej maszynie np. ftp> delete proba1 250 DELE command successful. dir [remote-directory] [local-file] listuje zawartosc katalogu remote-directory i opcjonalnie umieszcza wydruk w pliku local-file. Jesli nie podano nazwy katalogu wypisywana jest zawartosc katalogu na odleglej maszynie np. ftp> dir 200 PORT command successful. 150 ASCII data connection for /bin/ls (156.17.5.3,44094) (0 bytes). total 1 drwxr-sr-x 2 maryla staff 512 Feb 28 09:20 bin 226 ASCII Transfer complete. 68 bytes received in 0.0032 seconds (21 Kbytes/s) disconect dziala tak samo jak close form [format-name] ustala format transferu zbiorow na format. Domyslnym formatem jest plik get [remote-file] [local-file] pobiera remote-file i zapisuje na lokalnej maszynie. Jezeli uzytkownik nie okresli nazwy lokalnego pliku, wowczas zostanie nadana nazwa remote-file. Transfer pliku korzysta z ustawien: type, form, mode, structure np. ftp> gett instaluj.bat 200 PORT command successful. 150 Opening BINARY mode data connection for instaluj.bat (15 bytes). 226 Transfer complete. hash przelacza wyswietlanie znaku hash (#) dla kazdego przeslanego bloku. Domyslna wielkoscia bloku jest 8192 bajty np. ftp> hash Hash mark printing on (8192 bytes/hash mark). ftp> ascii 200 Type set to A. ftp> get czytaj.!to 200 PORT command successful. 150 Opening ASCII mode data connection for czytaj.!to (1059 bytes). # 226 Transfer complete. local: czytaj.!to remote: czytaj.!to 1079 bytes received in 7.9 seconds (0.13 Kbytes/s) ftp> bye 221 Goodbye. lcd [directory] zmienia lokalny katalog biezacy np. ftp> lcd maryla Local directory now /export/home/sun1000/maryla/maryla ftp> cdup 250 CWD command successful. ftp> pwd 257 "/home/sun" is current directory. ftp> cd maryla 250 CWD command successful. ftp> pwd 257 "/home/sun/maryla" is current directory. ls [remote-directory] [local-file] wyswietla skrocony opis katalogu na terminalu uzytkownika np. ftp> ls 930212.1019 hostspl mak.bat rap_dyst.exe instaluj.bat maryla trans.exe README.uploader local.cshrc% probka up.exec czytaj.!to local.profile% probka.1 emergency.mbox m.bak probka.2 macdef macro-name definiuje macro, kolejne linie sa pamietane pod macro-name, pusta linia konczy definicje. Liczba definicji jest ograniczona do 16 o dlugosci do 4096 znakow. Definicje macro sa pamietane do czasu wyjscia z sesji FTP. Procesor polecen macro interpretuje znak $ i w szczegolny sposob. Znak $ i nastepujaca po nim liczba sa zastepowane argumentem wywolania macro. Znak $ i nastepujaca po nim litera sygnalizuje, ze macro ma byc powtarzane. Przy pierwszym wykonaniu $ jest zastapiony pierwszym argumentem wywolania macro, przy drugim wywolaniu $ jest zatapiony drugim argumentem itd. Znak i nastepujaca po nim litera sa zastepowane przez te litere. Znaku uzywa sie do anulowania specjalnego znaczenia znaku $ mdelete remote-file kasuje okreslone pliki na odleglej maszynie np. ftp> mdelete test.txt mdelete test.txt? y (wymagane jest potwierdzenie ) 250 DELE command successful. mdir remote-file local-file wypisuje zawartosc wszystkich katalogow na odleglej maszynie. Wydruk jest kierowany do pliku local-file np. ftp> mdir makemap.bat mak.bat output to local-file: mak.bat? y 200 Port request OK. 125 List started OK 250 List completed successfully. local: mak.bat remote: makemap.bat 79 bytes received in 0.29 seconds (0.27 Kbytes/s) mget remote-file pobiera okreslone pliki z odleglej maszyny i umieszcza je w lokalnym katalogu. Jesli maja byc umieszczone w okreslonym katalogu nalezy wczesniej zalozyc kartoteke za pomoca polecenia mkdir directory np. ftp> mget info.doc mget info.doc? y 200 PORT command successful. 150 ASCII data connection for info.doc (156.17.5.3,44102) (1436 bytes). 226 ASCII Transfer complete. local: info.doc remote: info.doc 1459 bytes received in 0.0049 seconds (2.9e+02 Kbytes/s) mkdir directory-name tworzy katalog na odleglej maszynie np. ftp> mkdir test 257 MKD command successful. mls remote-file local-file zapisuje do zbioru local-file skrocony wydruk zawartosci katalogow na odleglej maszynie np. ftp> mls makemap.bat m.bak output to local-file: m.bak? y 200 Port request OK. 125 List started OK 250 List completed successfully. local: m.bak remote: makemap.bat 13 bytes received in 0.18 seconds (0.069 Kbytes/s) mode [mode-name] ustala tryb transferu plikow na mode-name mput local-files przesyla kilka lokalnych plikow z katalogu biezacego na odlegla maszyne i tam umieszcza pliki w biezacym katalogu open host [port] nawiazuje polaczenie z okreslonym przez host FTP serwerem. Jesli okreslono port, FTP usiluje polaczyc sie z FTP serwerem poprzez ten numer portu. Jesli jest ustawiona opcja auto-login (domyslnie tak), FTP automatycznie probuje zalogowac uzytkownika na wskazanym FTP serwerze. np. sun1000% ftp ftp> open 156.17.5.11 Connected to 156.17.5.11. 220-FTPSERVE at PLWRTU11.CI-PWR.WROC.EDU.PL, 09:53:25 CET WEDNESDAY 03/02/94 220 Connection will close if idle for more than 5 minutes. Name (156.17.5.11:maryla): mm 331 Send password please. Password: 230-MM logged in; no working directory defined 230 to access MM 191, send 'ACCOUNT minidisk-password' ftp> account Account: 230 Working directory is MM 191 (ReadOnly) promt wlacza potwierdzenie. Domyslnie ustawione jest na on. Jesli prompt jest ustawione w stan off, nie mozna wykonac polecen mget, mput, a takze mdelete np. ftp> prompt Interactive mode off. ftp> prompt on Interactive mode on. proxy ftp-command umozliwia rownoczesne polaczenie z dwoma odleglymi FTP serwerami, co umozliwia przesylanie pomiedzy nimi plikow np. ftp> proxy (command) open sun10 Connected to sun10. 220 sun10 FTP server (UNIX(r) System V Release 4.0) ready. Name (sun10:maryla): maryla 331 Password required for maryla. Password: 230 User maryla logged in. ftp> ls -l sun2:200 PORT command successful. sun2:150 ASCII data connection for /bin/ls (156.17.5.3,44116) (0 bytes). total 28 -rw-r--r-- 1 maryla 2911 Dec 13 11:56 .cshrc drwx------ 2 maryla 512 Dec 15 14:05 .elm -rw-r--r-- 1 maryla 0 Dec 13 12:16 .gopherrc -rw-r--r-- 1 maryla 2496 Oct 15 09:09 .login -rw-r--r-- 1 maryla 41 Jan 5 13:18 .mailrc -rw-r--r-- 1 maryla 2750 Oct 15 09:09 .rootmenu -rw-r--r-- 1 maryla 478 Oct 15 09:09 .sunview drwxr-sr-x 3 maryla 512 Feb 28 09:47 MM drwx------ 2 maryla 512 Dec 15 14:05 Mail -rw-r--r-- 1 maryla 1436 Oct 25 13:25 info.doc -rw-r--r-- 1 maryla 15 Feb 10 13:29 instaluj.bat -rw------- 1 maryla 7986 Feb 28 09:59 mbox -rw-r--r-- 1 maryla 104 Jan 4 13:53 probka drwxrwxrwx 2 maryla 512 Mar 1 09:11 test -rw-r--r-- 1 maryla 284 Dec 13 12:21 uniwa.uwa.oz.au sun2: 226 ASCII Transfer complete. remote: -l 819 bytes received in 0.15 seconds (5.3 Kbytes/s) put local-file [remote-file] przesyla lokalny plik na odleglej maszynie. Jesli nie podano remote-file, jako nazwa na odleglej maszynie zostanie przyjeta nazwa lokalnego pliku np. sun1000% ftp 156.17.11.41 Connected to 156.17.11.41. 220 PC Resident FTP 2.2TN/TC-E1 server, ready Name (156.17.11.41:maryla): mm 230 User logged in ftp> bin 200 Type set to I, binary transfer mode ftp> put nlrindx1.gif 200 Command Accepted 150 Opening connection 226 Transfer complete local: nlrindx1.gif remote: nlrindx1.gif 127009 bytes sent in 3.2 seconds (38 Kbytes/s) ftp> bye 221 Goodbye. pwd wyswietla nazwe katalogu biezacego na odleglej maszynie wraz z opisem sciezki dostepu np. ftp> pwd 257 "/home/sun/maryla" is current directory. quit dziala tak jak bye recv remote-file [local-file] dziala tak jak get np. ftp> recv m.bat m.bat 200 Port request OK. remotehelp [command-name] otrzymujemy odpowiedz help z odleglej maszyny rename from to zmiana nazwy zbioru na odleglej maszynie np. ftp> rename test2 test.txt 350 File exists, ready for destination name 250 RNTO command successful. rmdir directory-name skasowanie katalogu na odleglej maszynie runique wlacza umieszczanie plikow na lokalnej maszynie pod unikalna nazwa. Jesli plik juz istnieje to do jego nazwy dodawany jest przyrostek .1, jezeli zas istnieje plik o takiej samej nazwie z przyrostkiem o numerze n-1 to sciagniety plik uzyska przyrostek o numerze n. Proces ten moze byc kontynuowany do .99. Domyslnie ustawione jest runique off. np. Connected to 156.17.5.11. 220-FTPSERVE at PLWRTU11.CI-PWR.WROC.EDU.PL, 11:39:30 CET MONDAY 06/20/94 220 Connection will close if idle for more than 5 minutes. Name (156.17.5.11:maryla): mm 331 Send password please. Password: 230-MM logged in; no working directory defined 230 to access MM 191, send 'ACCOUNT minidisk-password' ftp> account Account: 230 Working directory is MM 191 (ReadOnly) ftp> runique Receive unique on. ftp> get inet.txt 200 Port request OK. 150 Sending file 'inet.txt' 250 Transfer completed successfully. local: inet.txt.1 remote: inet.txt 23205 bytes received in 1.4 seconds (16 Kbytes/s) ftp> quit 221 Quit command received. Goodbye. ftp> get probka 200 PORT command successful. 150 ASCII data connection for probka (156.17.5.3,42952) (104 bytes). 226 ASCII Transfer complete. local: probka remote: probka 110 bytes received in 0.0021 seconds (52 Kbytes/s) ftp> get probka 200 PORT command successful. 150 ASCII data connection for probka (156.17.5.3,42954) (104 bytes). 226 ASCII Transfer complete. local: probka remote: probka 110 bytes received in 0.0019 seconds (57 Kbytes/s) W tym przypadku na lokalna maszyne zostana przeslane obydwa zbiory, przy czym nazwy ich beda unikalne, co mozna zobaczyc wydajac komende ls np. ftp> ls -l 200 PORT command successful. 150 ASCII data connection for /bin/ls (156.17.5.3,42947) (0 bytes). -rw-r--r-- 1 maryla 104 Jan 4 13:53 probka -rw-rw-rw- 1 maryla 104 Mar 1 09:07 probka.01 send local-file [remote-file] dziala tak jak komenda put status pokazuje biezace ustawienia FTP np. ftp> status Connected to frodo.nask.org.pl. No proxy connection. Mode: stream; Type: binary; Form: non-print; Structure: file Verbose: on; Bell: off; Prompting: on; Globbing: on Store unique: off; Receive unique: off Case: off; CR stripping: on Ntrans: off Nmap: off Hash mark printing: off; Use of PORT cmds: on struct [struct-name] ustala strukture transferu pliku na struct-name sunique pozwala na umieszczenie plikow na odleglej maszynie pod unikalna nazwa. Domyslnie opcja jest wylaczona (off) np. ftp> sunique Store unique on. trace ustawienie sledzenia np. ftp> trace Packet tracing on. type [type-name] ustala typ transferu pliku na type-name. Jezeli typ byl nieokreslony, przyjmowany jest typ biezacy. Domyslnym typem jest ascii np. ftp> type Using ascii mode to transfer files. user user-name [passwd] [account] identyfikuje uzytkownika na odleglej maszynie. Jesli haslo jest nieokreslone, a serwer tego wymaga, ftp wylacza lokalne echo i prosi uzytkownika o podanie hasla. Jezeli nie okreslono account, a serwer tego wymaga, uzytkownik jest proszony o jego podanie np. Connected to 156.17.5.11. 220-FTPSERVE at PLWRTU11.CI-PWR.WROC.EDU.PL, 12:24:19 CET THURSDAY 02/24/94 220 Connection will close if idle for more than 5 minutes. Name (156.17.5.11:jarek): maryla - to jest nazwa konta, ktora podaje uzytkownik 331 Send password please. Password: 230-MM logged in; no working directory defined 230 to access MM 191, send 'ACCOUNT minidisk-password' ftp> account Account: 230 Working directory is M verbose wlacza tryb z komunikatami. W tym trybie wszystkie odpowiedzi FTP sa wyswietlane uzytkownikowi. Dodatkowo wyswietlana jest statystyka wykonywanego transferu np. ftp> verbose Verbose mode off. ftp> verbose on Verbose mode on. Rezultatem jest odpowiedz czy tryb jest wlaczony czy nie (on czy off) ? [komenda] dziala tak jak help np. ftp> ? Commands may be abbreviated. Commands are: ! cr macdef proxy send $ delete mdelete sendport status account debug mdir put struct append dir mget pwd sunique ascii disconnect mkdir quit tenex bell form mls quote trace binary get mode recv type bye glob mput remotehelp user case hash nmap rename verbose cd help ntrans reset ? cdup lcd open rmdir close ls prompt runique ! [command] przejscie do interpretatora polecen (powloka maszyny) na lokalnej maszynie np. po polaczeniu z odlegla maszyna mozemy wywolac powloke maszyny lokalnej: Connected to sun2. 220 sun2 FTP server (SunOS 4.1) ready. Name (sun2:maryla): maryla 331 Password required for maryla. Password: 230 User maryla logged in. ftp> ! sun1000% ftp> quit 221 Goodbye. sun1000% $ macro-name [args] wykonuje macro, ktore bylo wczesniej zdefiniowane komenda macdef Uwaga: Argumenty komend zawierajace spacje w nazwie nalezy umiescic w cudzyslowiu. Przerwanie transferu pliku nastepuje po uzyciu klawisza przerwan, stosownego dla danego typu terminala. Zazwyczaj jest to , wysylanie zostaje przerwane natychmiast. Odbieranie pliku mozna przerwac wysylajac komende protokolu FTP - abor. Jezeli odlegly serwer nie obsluguje komendy abor, zgloszenie ftp> pojawi sie dopiero po zakonczeniu transferu pliku. 4. LACZNOSC BEZPOSREDNIA Oprocz przesylek pocztowych uzytkownicy moga miedzy soba przesylac komunikaty bezposrednio za pomoca polecenia write. Komunikaty te nie przechodza bezposrednio przez skrzynke adresata, lecz sa przesylane do jego terminala. Taka lacznosc jest mozliwa tylko wtedy, gdy adresat korzysta z systemu rownoczesnie z nadawca. Aby sprawdzic kto korzysta z systemu piszemy komende who, wowczas na terminalu otrzymamy liste aktywnych uzytkownikow. Przyklad: Jesli chcemy przeslac komunikat do uzytkownika dorota, wystarczy napisac: write dorota pts/1 tresc komunikatu w tym przypadku dorota jest nazwa uzytkownika, pts/1 jest nazwa terminalu Polecenie write przesyla kazdy wiersz natychmiast po nacisnieciu klawisza (). Komunikat rozpoczety poleceniem write przebija sie przez wyniki wszelkiej innej dzialalnosci adresata, a kolejne jego wiersze pojawiaja sie na terminalu, chocby to mialo byc w srodku edycji zbioru. Po wydaniu polecenia write wszystkie wiersze napisane przez nadawce sa przesylane do adresata. Do zakonczenia przesylki sluza klawisze . Nie konczy to sesji, tylko dzialanie polecenia write. Jesli ten sam adresat pracuje na kilku terminalach, to nadawca moze podac jako argument polecenia takze nazwe termianala, do ktorego nalezy przeslac informacje. LACZNOSC DWUSTRONNA Nalezy pamietac, ze w danej chwili tylko jeden z uzytkownikow moze byc nadawca. Kazdy z uzytkownikow dialogu musi przekazac partnerowi informacje, czy jest gotow do odbioru i czy chce nadal nadawac. Zazwyczaj sluzy do tego celu slowo over, przewaznie skrocone do -o-, oznaczajace teraz slucham odpowiedzi. Natomiast slowa over and out (zakonczone), skrocone do -oo-, oznaczaja skonczylem, nie bede nadawac, nie czekam na odpowiedz. Przyklad: write jk pts/4 czesc -o- do uslyszenia -oo- Uzytkownik uruchamiajac program moze nie zyczyc sobie odbierania jakichkolwiek komunikatow, w tym celu po otwarciu sesji musi wydac polecenie mesg n gdzie n - oznacza no (nieprzyjmowanie komunikatow) Przywrocenie mozliwosci odbierania komunikatow nastepuje po wydaniu polecenia mesg y 5. TALK Uzytkownicy dwoch roznych hostow Internet'u moga prowadzic bezposedni dialog. Przed rozpoczeciem rozmowy nalezy sie upewnic (komenda finger) czy partner, z ktorym mamy ochote rozmawiac pracuje. Jezeli tak, nawiazanie dialogu nastepuje po wydaniu komendy talk talk id_uzyt@adres_hostu_zdalnego przyklad: Jezeli uzytkownik "dorota" w hoscie sun2.ci.pwr.wroc.pl chce nawiazac dialog z uzytkownikiem "maryla" w hoscie sun1000, to "dorota" wydaje polecenie talk maryla@sun1000.ci.pwr.wroc.pl Na ekranie uzytkownika "maryla" pojawia sie komunikat, w ktorego tresci jest adres sieciowy dorota. Jesli uzytkownik "maryla" chce podjac dialog, odpowiada talk dorota@sun2.ci.pwr.wroc.pl Ekrany uzytkownikow zostana podzielone na pol, kazdy z nich na jednej polowie ekranu pisze, z drugiej czyta informacje swojego partnera. Dobrze jest koniec zdania sygnalizowac umownym znakiem, np. -o-. Koniec dialogu sygnalizuje sie wowczas znakiem -oo-. Zakonczenie dialogu nastepuje po wcisnieciu klawiszy . np. sun1000% talk sadowska@sun2.ci.pwr.wroc.pl na ekranie pojawi sie komunikat w nastepujacej postaci: u---------------------------------------------------------------o sun1000% 6. FINGER Uzytkownik sieci Internet moze uzyskac informacje o uzytkownikach pracujacych w zdalnym hoscie za pomoca komendy finger. W tym celu nalezy wydac komende w nastepujacej postaci: finger @nazwa_hostu_zdalnego np. finger @193.59.88.2 [193.59.88.2] Login Name TTY Idle When Where root 0000-Admin(0000) console 14: Sun 18:57 root 0000-Admin(0000) pts/1 14: Thu 20:22 Po chwili na ekranie ukaze sie informacja, jej postac i zakres zalezy od zdalnego systemu. Aby uzyskac informacje o danym uzytkowniku nalezy wydac komende w nastepujacej postaci: finger id_uzytkownika@nazwa_hostu_zdalnego np. sun1000% finger janyszek@sun1000.ci.pwr.wroc.pl [sun1000.ci.pwr.wroc.pl] Login Name TTY Idle When Where janyszek Jozef Janyszek pts/2 21-jj.ci.pwr.wro Za pomoca komendy finger mozna dowiedziec sie, kto aktualnie pracuje w hoscie lokalnym. W tym przypadku nalezy wydac komende finger bez parametrow. np. sun1000% finger Login Name TTY Idle When Where jk Jarek Kurowski pts/1 36d Wed 10:51 maryla Maryla Kupczyk pts/0 Fri 11:43 pececik.ci.pwr.wroc jk Jarek Kurowski pts/5 36d Tue 09:52 Informacje o uzytkowniku lokalnego hostu otrzymujemy po wydaniu komendy finger w postaci: finger id_uzytkownik np. sun1000% finger dorota Login name: dorota In real life: Dorota Sadowska Directory: /export/home/sun1000/dorota Shell: /usr/bin/csh Last login Fri Feb 25 10:14 on pts/0 from plwrtu11.ci-pwr. Mail last read Fri Feb 25 07:48:18 1994 No Plan. sun1000% 7. EDYTOR VI Najbardziej znanym edytorem w systemie UNIX jest edytor vi. Jest to edytor ekranowy, w ktorym tekst wyswietla sie na ekranie terminala, a do jego modyfikacji sluzy zestaw polecen. Jest to edytor przede wszystkim do opracowywania tekstu podzielonego na pojedyncze wiersze. Uruchomienie edytora vi wymaga polecenia w postaci: vi nazwa_pliku. Jesli mamy zamiar tworzyc nowy plik, na ekranie pojawia sie puste wiersze rozpoczete znakiem ~ (tylda). Aby rozpoczac wpisywanie tekstu nalezy nacisnac klawisz i po uslyszeniu sygnalu dzwiekowego mozna przejsc w tryb I - insert (wciskamy klawisz ). Kursor ustawi sie w pierwszym wierszu i juz mozna zaczac wpisywanie tekstu. Zakonczenie pracy pod edytorem vi nastepuje po nacisnieciu klawisza (edytor sygnalem dzwiekowym powiadomi, ze przeszedl w tryb polecen) i wpisaniu symbolu ZZ (musza to byc duze litery). Polecenia edytora vi Uruchamianie edytora: vi plik - plik o nazwie "plik" jest otwierany do edycji, kursor jest umieszczony w pierwszym wierszu vi + n plik - rozpoczecie edycji od wiersza nr "n" vi + plik - rozpoczecie edycji od ostatniego wiersza vi + / wzorzec plik - rozpoczyna edycje od pierwszego wystapienia wzorca vi - r plik - odtworzenie pliku zapamietanego w czasie "upadku" systemu vi "+so konf" plik - odczytuje i wykonuje polecenia z pliku konfi- guracyjnego "konf" UWAGA: Przed wykonaniem kazdego z ponizszych polecen nalezy nacisnac klawisz . Wyjscie z edytora: :q - konczy prace edytora vi :q! - konczy prace edytora vi natychmiast, bez zapisania zmian :x - zapisuje plik i konczy prace :w - zapisuje plik ZZ - zapisuje plik i konczy prace :!polecenie - polecenie zostaje wykonane przez shell :e plik - otwiera plik do edycji !! polecenie - wykonuje polecenie i wstawia jego wyjscie do biezacego pliku Przesuwanie kursora - przesuwa o jeden znak w prawo - przesuwa o jeden znak w lewo k - przesuwa o jeden wiersz w gore j - przesuwa o jeden wiersz w dol - przesuwa o jeden wiersz w dol w - przesuwa do poczatku kolejnego slowa ) - przesuwa do konca zdania ( - przesuwa do poczatku zdania } - przesuwa do konca paragrafu { - przesuwa do poczatku paragrafu w - przesuwa do pierwszego wstawionego znaku w tekscie f - przesuwa o caly ekran w dol b - przesuwa o caly ekran w gore d - przesuwa o pol ekranu w dol u - przesuwa o pol ekranu w gore O - przesuwa do poczatku linii $ - przesuwa do konca linii :l - przesuwa do poczatku pliku :$ - przesuwa do konca pliku H - przesuwa do najwyzszej linii ekranu M - przesuwa do srodkowej linii ekranu L - przesuwa do najnizszej linii ekranu G - przesuwa kursor do wiersza o podanym numerze f - przesuwa kursor do najblizszego wystapienia znaku w prawo F - przesuwa kursor do najblizszego wystapienia znaku w lewo Wstawianie tekstu i - wstawianie przed kursorem I - wstawianie na poczatku wiersza a - wstawianie za kursorem A - wstawianie na koncu wiersza o - wstwianie w nowym wierszu ponizej biezacego O - wstawianie w nowym wierszu powyzej biezacego r - zmienia biezacy znak R - zmienia od biezacego znaku do nacisniecia v - umozliwia wstawianie znakow specjalnych :r plik - wstawia zawartosc pliku do biezacego tekstu p - wstawia zawartosc bufora roboczego Usuwanie tekstu x - usuwa znak na pozycji kursora X - usuwa znak przed kursorem dd - usuwa biezacy wiersz 3dd - usuwa trzy kolejne wiersze dO - usuwa wszystko od poczatku wiersza do pozycji kursora d$ - usuwa wszystko do konca wiersza Zmiana tekstu cc - zmienia cala biezaca linie cw - zmienia biezace slowo c$ - zmienia wszystko do konca wiersza co - zmienia wszystko do poczatku wiersza Wyszukiwanie wzorca /wzorzec - przesuwa kursor w dol lub w lewo do wystapienia wzorca ?wzorzec - przesuwa kursor w gore lub w prawo do wystapienia wzorca /^wzorzec - przesuwa kursor do najblizszego wystapienia wzorca na poczatku wiersza /wzorzec$ - przesuwa kursor do najblizszego wystapienia wzorca na koncu wiersza n - powtarza ostatnie wyszukiwanie 8. DODATEK 8.1. POLACZENIE TELEFONICZNE/MODEMOWE Uzytkownik pragnacy uzyskac polaczenie z komputerem SUN1000 poprzez modem telefoniczny musi na swoim terminalu typu IBM PC posiadac oprogramowanie komunikacyjne PROCOMM, PCPLUS lub inne kompatybilne. Parametry programu PROCOMM lub PCPLUS: 1200 N 8 1 lub 2400 N 8 1 Z komputerem SUN1000 mozna polaczyc sie telefonicznie, poprzez modem, wybierajac jeden z ponizszych numerow: 20-27-84 20-24-63 20-28-74 20-23-13 Po uzyskaniu polaczenia nalezy nacisnac trzy razy klawisz . W efekcie ukaze sie ponizsza informacja: PAD20002 Version 1.42 rev 4 (c) Netcomm Limited 1987-1990 NRS Lookup Protocol Version 1.0 (C) Netcomm Research Limited 1988-1990 DFN-PAD> Uzyskanie zachety (promptu) DFN-PAD> umozliwia wprowadzenie komendy: call 2772053 W efekcie jej wykonania uzyskamy polaczenie z komputerem SUN1000 (156.17.5.3) i po login: mozna wprowadzic nazwe uzytkownika (konta). Omowiona sytuacje obrazuje ponizszy przyklad: DFN-PAD> call 2772053 Calling.Accepted. Trying 156.17.5.3 ... Open UNIX(r) System V Release 4.0 (sun1000) login: wojtek password: +++++ Last login: Tue Jun 28 11:22:12 from pececik.ci.pwr.wroc.pl Sun Microsystems Inc. SunOS 5.3 Generic September 1993 sun1000% Prace konczymy wydajac komende exit. Powoduje to zakonczenie sesji na SUN1000 oraz rozlaczenie polaczenia komunikacyjnego. Mozliwe jest przerwanie polaczenia przed rozpoczeciem pracy na SUN1000, z chwila uzyskania login: wystarczy wcisnac klawisze . Powrot do DOS'a nastepuje po wcisnieciu klawiszy . 8.2. WYSLANIE LISTOW PRZECHOWYWANYCH NA DYSKIETCE PRZY KORZYSTANIU Z POLACZENIA TELEFONICZNEGO W celu wyslania listu znajdujacego sie na dyskietce konieczne jest zainicjowanie sesji na komputerze SUN 1000. Rownoznaczne jest to z wykonaniem procedur opisanych w punkcie 8.1. Z chwila uzyskania zachety (promptu systemowego) sun1000%, nalezy wywolac program kermit. W tym celu nalezy napisac na ekranie monitora kermit. W konsekwencji poprawnego uruchomienia programu wyswietlone zostana 2 wiersze informacyjne i kolejny zawierajacy zachete programowa. W tym momencie uzytkownik zobowiazany jest wprowadzic dwa parametry. Pierwszym z nich jest set block 3, natomiast drugim jest server. Ponizszy fragment przedstawia omowiona sytuacje wraz z komentarzem programowym, ktory sie ukaze. sun1000% kermit C-Kermit 5A(188), 23 Nov 92, AT&T System V R4 Type ? or HELP for help C-Kermit> set block 3 C-Kermit> server Entering server mode. If your local Kermit software is menu driven, use the menus to send commands to the server. Otherwise, enter the escape sequnce to return to your local Kermit prompt and issue commands from there. Use SEND and GET for file transfer. Use REMOTE HELP for a list of other available services. Use BYE or FINISH to end server mode. KERMIT READY TO SERVE ... Po wykonaniu tych czynnosci nalezy nacisnac jednoczesnie dwa klawisze , wowczas pojawi sie ramka z menu: !-------- Commands for remote Kermit Server -------- ! ! ! ! 1) GET 3) FINISH ! ! ! ! 2) SEND 4) LOGOUT ! ! ! ! YOUR CHOICE: ! ! ! ! (ESC TO EXIT) ! !----------------------------------------------------! Nacisniecie klawisza 2 (odpowiednik komendy send) spowoduje pojawienie sie kolejnej ramki, w ktora trzeba wpisac nazwe przesylanego zbioru. Nazwa ta moze byc powiazana z nazwa kartoteki lub napedu, z ktorego zbior bedzie kopiowany.Gdy podana zostanie tylko nazwa zbioru, to bedzie on przesylany z biezacej kartoteki IBM PC. Wprowadzenie a:istyzb, oznacza ze zbior (nzb) bedzie przesylany z dyskietki umieszczonej w napedzie a: i kartoteki o nazwie listy. W tym przypadku ramka bedzie miala postac: !------ Send Kermit----------------------------------! ! ! ! Please enter filespec: a:istyzb ! ! ! !----------------------------------------------------! Podczas przesylania pojawi sie kolejna ramka, podajaca informacje o przesylanym zbiorze, np.: !---------------------------------------------! ! PROTOCOL: Kermit ! ! FILE NAME: nzb ! ! FILE SIZE: 3456 ! ! FILE TYPE: TEXT ! ! FILE NUMBER: 1 ! ! COMPRESSION: YES ! ! STH BIT PREFIX: NO ! ! WINDOW SIZE: 0 ! ! BLOCK CHECK: 3 BYTE CRC ! ! TRANFER TIME: 00:45 (Approximate) ! !BYTES TRANSFERRED: 3400 ! ! LAST MESSAGE: FILE HEADER TRANSFERRED ! ! ! !---------------------------------------------! Jezeli w ramce w miejscu PROTOCOL ukaze sie komunikat Completed oraz w ostatnim wierszu LAST MESSAGE pojawi sie napis End of file packet transferred, oznacza to, ze przesylanie zostalo zakonczone poprawnie. Zbior znajduje sie w biezacej kartotece uzytkownika systemu Unix. Po pomyslnym zakonczeniu przeslania nalezy nacisnac ponownie klawisze , wynikiem czego bedzie pojawienie sie znanej juz ramki: !-------- Commands for remote Kermit Server ---------! ! ! ! 1) GET 3) FINISH ! ! ! ! 2) SEND 4) LOGOUT ! ! ! ! YOUR CHOICE: ! ! ! ! (ESC TO EXIT) ! !----------------------------------------------------! Chcac przeslac kolejny zbior ponownie wybieramy opcje 2 i powtarzamy w/w procedure. Nacisniecie klawisza z cyfra 3 (odpowiednik komendy finish) spowoduje zakonczenie pracy serwera. Powrot do poziomu komend komputera SUN 1000 realizuje sie poprzez wydanie komendy exit. W przypadku wybrania opcji 4 zakonczona zostanie praca programu kermit z jednoczesnym zakonczeniem sesji na komputerze SUN. Efekt wybrania opcji 3 przedstawia ponizszy fragment: # Y> C-Kermit server done C-Kermit> C-Kermit> exit sun1000% W celu upewnienia sie, ze nasz przeslany zbior znajduje sie na komputerze SUN 1000 wystarczy wydac komende ls. Jesli wszystko jest w porzadku mozemy przystapic do wyslania listu zawierajacego przeslany plik. Rozpoczynamy od wydania komendy mail z adresem, nastepnie w polu subject wpisujemy orientacyjny temat listu. Gdy uzyskujemy mozliwosc pisania tresci listu wprowadzamy parametr ~r oraz nazwe pliku. Program mail zasygnalizuje dolaczenie zbioru wyprowadzajac wlasciwy komunikat. Chcac wyswietlic tresc dolaczonego pliku mozna wprowadzic parametr ~p. Po jego wykonaniu wyswietlona zostanie informacja (continue). Nadawca moze wowczas dopisac swoje uwagi lub wprowadzic . (kropke) w nowej linii inicjujac wyslanie listu. 8.3. ODBIOR LISTU NA DYSKIETKE PRZY POLACZENIU TELEFONICZNYM Z KOMPUTEREM SUN 1000 Uzytkownik moze skorzystac z mozliwosci przeslania otrzymanego listu do zbioru na swoim terminalu IBM PC. W tym celu nalezy najpierw skopiowac odczytany list do osobnego zbioru. W zwiazku z tym konieczne jest wywolanie programu mail, zorientowanie sie jaki numer ma nasz list oraz wydanie jednej z komend dotyczacych archiwowania listow. W naszym przykladzie uzyte zostalo polecenie copy w formacie: copy nrl nzb gdzie: nrl - jest numerem interesujacego nas listu. W naszym przykladzie skladowany bedzie list nr 2; nzb - dotyczy nazwy zbioru pod jaka list zostanie archiwowany. W przykladzie uzyto nazwy list2.txt. Po wykonaniu wczesniejszych polecen mozemy wykonac skladowanie kolejnego listu do zbioru lub zakonczyc prace programu mail poprzez wprowadzenie komendy exit (x). Majac przygotowany plik do przeslania nalezy wywolac program kermit, ktory obsluzy transmisje zbioru z komputera SUN 1000 na terminal IBM PC lub dyskietke. Kolejne kroki dotyczace wywolania programu az do momentu ukazania sie pierwszej ramki z menu sa opisane w pkt 8.2. Przeslanie zbioru z systemu SUN 1000 obsluguje komenda get. W tym celu nalezy nacisnac klawisz 1 (odpowiednik komendy get), spowoduje to ukazanie sie kolejnej ramki, w ktora wpisujemy nazwe zbioru (list2.txt). Omawiana ramka ma postac: !------ Get Kermit ----------------------------------! ! ! ! Please enter filespec: list2.txt ! ! ! !----------------------------------------------------! Podczas przesylania pojawia sie kolejna ramka, podajaca informacje o przesylanym zbiorze. !---------------------------------------------! ! PROTOCOL: Kermit ! ! FILE NAME: list2.txt ! ! FILE SIZE: ! ! FILE TYPE: ! ! FILE NUMBER: ! ! COMPRESSION: ! ! STH BIT PREFIX: ! ! WINDOW SIZE: ! ! BLOCK CHECK: ! ! TRANFER TIME: ! !BYTES TRANSFERRED: 5678 ! ! LAST MESSAGE: FILE HEADER TRANSFERRED ! ! ! !---------------------------------------------! Jezeli w ramce w miejscu PROTOCOL ukaze sie komunikat Completed a w ostatnim wierszu ramki wyswietlona zostanie informacja End of file packet transferred oznacza to, ze przeslanie zostalo zakonczone poprawnie i zbior znajduje sie w biezacym katalogu na IBM PC ( np. katalogu z programem PCPLUS). W nastepnym kroku nalezy nacisnac ponownie klawisze , w wyniku czego uzyskamy na ekranie ramke z menu. Naciskajac klawisz 3 (odpowiednik komendy finish) zakonczymy prace serwera. Powrot do systemu Unix nastapi po wydaniu komendy exit. W przypadku nacisniecia klawisza 4 (odpowiednik komendy logout) zakonczona zostanie praca programu kermit z jednoczesnym zakonczeniem sesji na komputerze SUN. Po rozlaczeniu polaczenia mozna ewentualnie skopiowac zbior z listem na dyskietke. Efekt wybrania opcji 3 obrazuje ponizszy fragment: !-------- Commands for remote Kermit Server -------- ! ! ! ! 1) GET 3) FINISH ! ! ! ! 2) SEND 4) LOGOUT ! ! ! ! YOUR CHOICE: ! ! ! ! (ESC TO EXIT) ! !----------------------------------------------------! # Y> C-Kermit server done C-Kermit> C-Kermit> exit sun1000% exit C:CPLUS>copy list2.txt a:list2.txt 8.4. WYSLANIE LISTU PRZECHOWYWANEGO NA DYSKIETCE Program mail dopuszcza wyslanie listu, ktorego tresc przygotowana zostala w oddzielnym zbiorze. Najwazniejsze jest, aby do tworzenia takiego zbioru uzyc edytora zapisujacego znaki w kodzie ASCII. Tresc listu moze byc zapisana w pliku znajdujacym sie na dyskietce lub na dysku stalym terminala, z ktorego uzyskujemy polaczenie. Przed uruchomieniem programu mail konieczne jest przeslanie naszego zbioru na komputer SUN 1000. Do tego celu wykorzystywana jest usluga FTP (File Transfer Protocol). Z uslugi tej nie mozemy korzystac, gdy polaczenie odbywa sie poprzez lacze telefoniczne. Stosowne do tego oprogramowanie zostalo omowione przy opisie polaczenia telefonicznego poprzez modem. Zamierzajac wyslac plik znajdujacy sie na dyskietce musimy w pierwszej kolejnosci uzyskac polaczenie z komputerem SUN 1000 i rozpoczac prace tzn. wypelnic pole login i password. Nastepnie wywolujemy FTP poprzez wydanie komendy ftp wraz z numerem internetowym naszego komputera typu IBM PC (przy ktorym aktualnie sie znajdujemy). Poniewaz numer ten nie wszystkim musi byc znany, w tym celu komende te mozemy zastapic naciskajac klawisze . W efekcie wykonania tych komend uzyskamy zapytanie o nazwe uzytkownika. Mozna tutaj podac swoja nazwe konta lub dowolny ciag znakow. W dalszej kolejnosci moze (nie musi) pojawic sie pytanie o haslo, jesli wystapi nalezy nacisnac klawisze . Po przejsciu tych krokow uzyskujemy zaproszenie do wykonania FTP. Wydajemy wowczas komende get inicjujaca przeslanie zbioru/zbiorow na nasze konto. Wymieniona instrukcja ma format: get x:nzb1 nzb2 gdzie: x: - adres napedu, w ktorym znajduje sie dyskietka zawierajaca zbior. Moze przyjmowac jedna z wartosci a:, b: lub c: nzb1 - odnosi sie do nazwy pliku zawierajacego tresc listu. W przedstawionym przykladzie plik nazywa sie list1.txt i zapisany jest na dyskietce umieszczonej w napedzie a: nzb2 - jest nazwa pliku pod jaka bedzie zapamietany przeslany zbior. Jego pominiecie nie spowoduje bledu, przyjeta zostanie nazwa okreslona w nzb1. Po zakonczeniu przeslania ponownie wyswietlona zostanie zacheta uslugi FTP. Mozna wowczas powtorzyc komende get w celu przeslania kolejnego zbioru lub zakonczyc prace uslugi FTP wprowadzajac polecenie quit. Na ekranie monitora ukaze sie zacheta (prompt systemowy) sun1000%. W celu upewnienia sie, ze przeslany plik jest w naszej skrzynce wystarczy wydac komende ls. Po wykonaniu wyzej wymienionych instrukcji mozemy przystapic do wyslania listu, zamieszczajac w jego tresci przygotowany plik. Rozpoczynamy od wydania komendy mail z adresem, nastepnie wpisujemy temat listu. Gdy uzyskamy mozliwosc pisania tresci listu wprowadzamy parametr ~r oraz nazwe naszego pliku. Program mail zasygnalizuje dolaczenie zbioru wyprowadzajac komunikat. Chcac wyswietlic tresc dolaczonego pliku mozna uzyc parametru ~p. Po wyswietleniu tresci pojawi sie informacja (continue). Nadawca moze w tym momencie dopisac swoje uwagi lub wprowadzic . (kropke) inicjujac wyslanie listu. Ponizszy przyklad obrazuje omowiona sytuacje: login: maryla Password: Last login: Mon Jun 27 14:57:57 from pececik.ci.pwr.w Sun Microsystems Inc. SunOS 5.3 Generic September 1993 You have new mail. sun1000% sun1000% ftp 156.17.1.7 Connected to 156.17.1.7. 220 PC Resident FTP 2.2TN/TC-E1 server, ready Name (156.17.1.7:maryla): lena Password: 230 User logged in ftp> get a:list1.txt 200 Command Accepted 150 Opening connection 226 Transfer complete local: list1.txt remote: list1.txt 659 bytes received in 0.028 seconds (23 Kbytes/s) ftp> quit 221 Goodbye. sun1000% ls -l List notes telef mbox Mail list1.txt instrukcja talk sun1000% mail patryk@pwr.wroc.pl Subject: test ~r list1.txt "list1.txt" 42/617 ~p (po wydaniu ~p zostanie wyswietlona cala tresc listu) (continue) . EOT sun1000% sun1000% exit sun1000% logout 8.5. PRZESLANIE LISTU NA DYSKIETKE List przesylany na dyskietke musi byc zapisany w zbiorze. W tym celu nalezy wywolac program mail i zorientowac sie jaki numer ma interesujacy nas list. Nastepnie wydajemy jedna z komend dotyczacych archiwowania listow. W naszym przykladzie uzyte zostalo polecenie copy. Format jego jest nastepujacy: copy nrl nzb gdzie: nrl - jest numerem listu. W ponizszym przykladzie bedzie mial wartosc 2; nzb - odnosi sie do nazwy tworzonego zbioru. Dokladniej w przedstawionym omowieniu pod nzb podstawiono nazwe list2.txt. Po wykonaniu tych polecen mozemy zakonczyc prace programu mail wydajac komende exit (x). Majac juz interesujacy nas list w zbiorze mozna przystapic do jego przesylania. Uzyta do tego zostanie usluga FTP (File Transfer Protocol). Dokladnie jej wywolanie zostalo wczesniej omowione w pkt.8.4. Roznica bedzie jedynie polegac na tym, ze zamiast komendy get uzyjemy put. Format polecenia put jest nastepujacy: put nzb1 x:nzb2 gdzie: nzb1 - dotyczy tej samej nazwy jaka byla wprowadzona we wczesniej uzytej komendzie copy; x: - jest adresem napedu w ktorym znajduje sie nosnik przygotowany do zapisu przeslanego zbioru. Moze przyjmowac jedna z wartosci a:, b: lub c: nzb2 - odnosi sie do nazwy pod jaka nasz przeslany plik ma byc zachowany na dysku stalym terminala IBM PC lub dyskietce. Po zakonczeniu przesylania na ekranie pojawi sie zacheta uslugi FTP. Mozna wowczas wydac komende put w celu przeslania kolejnego zbioru lub quit konczaca prace. Opisany problem przedstawiono ponizej: login: wojtek Password: Last login: Mon Jun 27 14:57:57 from pececik.ci.pwr.w Sun Microsystems Inc. SunOS 5.3 Generic September 1993 You have new mail. sun1000% sun1000% mail mailx version 5.0 Mon Sep 27 07:25:51 PDT 1993 Type ? for help. "/var/mail/wojtek": 2 messages 1 new O 1 Maryla Kupczyk Wed Jun 22 14:52 18/545 Re: your mail >N 2 Maryla Kupczyk Mon Jun 27 15:51 55/975 test ? copy 2 list2.txt "list2.txt" [new file] 55/975 ? x sun1000% sun1000% ftp 156.17.1.7 Connected to 156.17.1.7. 220 PC Resident FTP 2.2TN/TC-E1 server, ready Name (156.17.1.7:wojtek): wojtek 230 User logged in ftp> put list2.txt a:list2.txt 200 Command Accepted 150 Opening connection 226 Transfer complete local: list2.txt remote: list2.txt 2150 bytes sent in 0.022 seconds (95 Kbytes/s) ftp> quit 221 Goodbye. sun1000% exit sun1000% logout 8.6. WAZNIEJSZE KOMENDY SYSTEMU UNIX W rozdziale tym zamieszczony zostal tylko maly wycinek z bogatego zestawu komend systemu Unix. Wydaje sie jednak, ze beda one pomocne w pierwszym zetknieciu sie z systemem. Omowione komendy przedstawione zostaly w porzadku alfabetycznym. cd - przejscie z jednego skorowidza (katalogu) plikow do drugiego. Podanie cd bez parametrow przenosi uzytkownika do jego skorowidza macierzystego. W celu zmiany katalogu na inny, nalezy wymienic nazwe tego katalogu jako argument rozkazu np. cd /usr/bin. Aby przejsc do katalogu nadrzednego (o jeden szczebel wyzej nad aktualny) nalezy wykonac polecenie cd .. cp - kopiowanie plikow. Kopiowac mozna plik uzywajac formatu: cp plik1 plik2 Dozwolone jest rowniez kopiowanie pliku do innej kartoteki. Uzywa sie wowczas zapisu cp plik /kartoteka ls - wyswietlenie listy plikow zawartych w aktualnej kartotece. Rozkaz ls moze byc wydawany z wieloma parametrami opcjonalnymi. Najwazniejsze z nich to: ls -l wyswietlenie pelnej listy plikow wraz z prawami dostepu, wielkoscia zbioru, terminem jego utworzenia; ls -a wyswietlenie skroconej listy plikow wraz ze zbiorami ukrytymi (zaczynajacymi sie od kropki); ls -al polaczenie obu form wyzej wymienionych man - rozkaz ten dostarcza informacji o postaci i sposobie uzywania polecen systemu Unix. Jest to rodzaj helpa. Najczesciej stosowana postac tego rozkazu to: man nazwa_rozkazu Kolejne strony ekranu wyswietlamy naciskajac klawisz spacji, a przegladanie przerywamy wprowadzajac polecenie q mkdir - tworzenie nowego podkatalogu w aktualnym katalogu. Format rozkazu: mkdir nazwa_katalogu more - wyswietlenie zawartosci pliku porcjami zapelniajacymi jeden ekran. Komunikat pojawiajacy sie na dole oznacza jaki procent zbioru jest aktualnie wyswietlony. Nacisniecie przesuwa ekran o jeden wiersz. Klawisz spacji przesuwa caly ekran, natomiast wprowadzenie polecenia q przerywa wyswietlanie. Postac rozkazu: more nazwa_rozkazu mv - sluzy do zmiany nazwy plikow, skorowidzow lub do przemieszczania plikow w ramach systemu katalogow. Chcac zmienic nazwe plik1 na plik2 nalezy uzyc: mv plik1 plik2 Przenoszac plik do innego skorowidza wystarczy podac nazwe katalogu przeznaczenia jako ostatni argument rozkazu. W celu przeniesienia plik1 do katalogu listy wystarczy wprowadzic rozkaz w postaci: mv plik1 /listy passwd - w celu zmiany hasla nalezy uzyc tego rozkazu. System sprawdzi, czy uzytkownik jest wlascicielem konta, pytajac o stare haslo, nastepnie pojawia sie dwa kolejne pytania o nowe haslo. Musi sie ono skladac z co najmniej 6 znakow z czego 2 musza byc cyframi lub znakami specjalnymi pwd - katalog, w ktorym znajduje sie w danej chwili uzytkownik jest jego katalogiem roboczym. Nazwe aktualnego katalogu sprawdzamy wydajac rozkaz pwd rm - kasowanie pliku/plikow w katalogu. Po rozkazie podaje sie nazwe usuwanego zbioru np. rm plik1 rmdir - kasowanie skorowidza (katalogu), z ktorego zbiory musza byc wczesniej skasowane. Format komendy: rmdir nazwa_skorowidza who - w efekcie wykonania tego rozkazu wyswietlona zostanie lista nazw, numerow koncowek i czasy rozpoczecia sesji wszystkich uzytkownikow aktualnie pracujacych w systemie