I N F O R M A T O R N r 1 9 C E N T R U M I N F O R M A T Y C Z N E P O L I T E C H N I K I W R O C L A W S K I E J L U T Y 1 9 9 5 INSTRUKCJA OBSLUGI PROGRAMU POCZTY ELEKTRONICZNEJ PEGASUS MAIL (pmail) DZIALAJACEGO W SIECI LOKALNEJ NOVELL NETWARE Ryszard Bernardyn Izydor Statkiewicz 1. WSTEP Instrukcja sklada sie z dwoch czesci. W pierwszej (pkt 2 i 3) przedstawiono minimum informacji o poczcie elektronicznej, wystarczajace, aby samodzielnie wykonac podstawowe czynnosci. Pozwala to uchwycic zasady funkcjonowania programu pocztowego, nie gubiac sie od razu w gaszczu mozliwosci, jakie daje to narzedzie doswiadczonemu juz uzytkownikowi. Czesc druga (pkt 4) zawiera pelniejszy, choc tez niekompletny opis poczty. Czesc ta stanowi zmodyfikowana i rozszerzona (o opis edytora) wersje instrukcji poczty Pegasus Mail "Podstawowe uslugi poczty elektronicznej w sieci lokalnej Novell NetWare", opracowanej w Centrum Informatycznym (CI) Politechniki Wroclawskiej. Jej aktualna wersja jest udostepniana poprzez uczelniana siec komputerowa w Informatorze Sieciowym CI. Wystarczy podlaczyc sie jako uzytkownik info do serwera CI-1 (piszac login CI-1/info) i napisac info, a nastepnie wybrac odpowiednia pozycje z menu. Instrukcje zamyka zestaw prostych cwiczen do samodzielnego wykonania, angielsko-polski slowniczek podstawowych pojec oraz zestawienia uzywanych klawiszy i ich kombinacji. 2. INFORMACJE OGOLNE Aby skorzystac z poczty elektronicznej nalezy uruchomic sesje w sieci lokalnej Novell. W celu zabezpieczenia danych i ich poufnosci, kazdy z uzytkownikow ma swoj identyfikator (nazwe) i zwiazane z nim haslo. Te nazwe i haslo trzeba podac systemowi (zazwyczaj komenda login), aby rozpoczac prace. Haslo podczas wprowadzania nie jest widoczne na ekranie. Jesli czynnosci wstepne wykona sie prawidlowo, mozna wywolac ktoras z uslug sieciowych. Na ekranie pojawia sie znak zachety > i mrugajacy obok kursor. Program poczty elektronicznej Pegasus Mail uruchamia sie piszac pmail i naciskajac . Pojawia sie glowna plansza (podstawowe menu) poczty. Poruszanie sie w systemie pocztowym odbywa sie poprzez wywolywanie kolejnych plansz (ekranow), przechodzac na coraz to nizszy (glebszy) poziom hierarchii. Osiaga sie to przez podswietlenie interesujacej nas pozycji w menu (za pomoca klawiszy przesuwu kursora w pionie, czyli tzw. strzalek) i nacisniecie . Latwiej jest, zamiast podswietlenia i naciskania , nacisnac wlasciwa, wyrozniona dla danej pozycji (opcji) litere. Mozliwosc ta wystepuje m.in. na glownej planszy. Zaniechanie danej czynnosci i powrot na wyzszy poziom uzyskuje sie za pomoca klawisza . Ekran wymagajacy wypelnienia jest podzielony na pola. Po wypelnieniu danego pola (jesli zachodzi taka potrzeba) mozna przejsc do nastepnego za pomoca klawisza strzalki w dol lub klawisza (czasami klawisza tabulacji - ). Jesli pola sie nie wypelnia, najlepiej przejsc nizej, korzystajac ze strzalki. Po wypelnieniu pol na danym ekranie system zwykle pyta sie o akceptacje. Odpowiedz Y (Yes - tak) oznacza akceptacje, N (No - nie) - brak akceptacji (mozna ewentualnie wtedy cos poprawic). W kazdym momencie mozna skorzystac z podpowiedzi (Help). System podpowiedzi jest kontekstowy, to znaczy nacisniecie klawisza spowoduje wyswietlenie informacji na temat tego pola na ekranie, na ktorym aktualnie znajduje sie kursor, lub ktore jest podswietlone. Przy niektorych czynnosciach trzeba korzystac z kombinacji klawiszy, na przyklad , co oznacza ze przy przycisnietym pierwszym klawiszu naciskamy drugi klawisz. Oprogramowanie poczty nie jest wolne od bledow. W kolejnych wersjach usuwane sa stare bledy, a pojawiaja sie nowe. 3. MINIMUM WIEDZY O USLUGACH POCZTY ELEKTRONICZNEJ 3.1. Uruchamianie programu pocztowego: Wydac komende pmail po otwarciu swojej sesji (pkt 2). 3.2. Odczytywanie nowych listow Jesli nadeszly jakies listy, w menu glownym pierwsza pozycja jest: N: check for New mail Wybierajac wlasnie te pozycje ogladamy zawartosc naszej skrytki (skrzynki) pocztowej, a scislej kartoteki (folderu) New mail, czyli wykaz korespondencji jeszcze nie przeczytanej. Dla kazdego listu wyswietlane sa nastepujace dane: from - nadawca listu subject - temat korespondencji (nieobowiazkowo) date - data i czas otrzymania przesylki Podswietlamy wiersz z interesujacym nas listem i naciskamy . Jesli list nie miesci sie na jednym ekranie, wykorzystujemy klawisze strzalek pionowych lub i , aby obejrzec go w calosci. Po przeczytaniu mozemy list skasowac (klawiszem ) lub powrocic do wykazu nowych listow (klawiszem ) i zajac sie nastepnymi. Listy odczytane sa oznaczone w wykazie, z lewej strony, znakiem * . UWAGA: Po wyjsciu na poziom menu glownego wszystkie listy przeczytane (a nie skasowane) zostana automatycznie przeniesione do kartoteki glownej (glownego archiwum) Main folder, w ktorej beda przechowywane az do ich skasowania lub przeniesienia w inne miejsce (tzn. do innej kartoteki). 3.3. Odczytywanie listow z kartoteki glownej Z planszy podstawowej wybieramy pozycje: B: Browse mail messages 3.4. Wysylanie listow Wybieramy opcje: S: Send a mail message i pojawia sie ekran edycji listu (tzn. editing screen) podzielony na pola. W polu To wpisujemy adres (tzw. e-mail) odbiorcy, w polu Subj - temat listu (nieobowiazkowo!), dalej wpisujemy tresc listu. Edytor pocztowy (tj. program umozliwiajacy wypelnianie listu trescia) dziala standardowo w trybie wstawiania (czyli insert), tzn. znaki, ktore piszemy sa umieszczane w miejscu, na ktorym stoi kursor, a pozostale znaki w tym wierszu sa przesuwane w prawo. Naciskajac klawisz , mozna zmienic tryb wstawiania na tryb nadpisywania (overwrite, overtype) i wowczas znak wpisywany kasuje znak istniejacy pod kursorem. Naciskajac ponownie wracamy znow do trybu wstawiania. Przejscie do nowego wiersza nastepuje po nacisnieciu lub automatycznie, po wyczerpaniu miejsca w wierszu. Do kasowania znakow sluza klawisze i . Pierwszy z nich kasuje znaki pod kursorem, drugi (znajdujacy sie zazwyczaj nad klawiszem i oznaczany czasem strzalka w lewo) kasuje znaki na lewo od kursora. Do kasowania calego wiersza sluzy kombinacja klawiszy . Po napisaniu listu mozna go poprawiac, zmieniajac polozenie kursora za pomoca strzalek, mozna tez zmieniac strony, poslugujac sie klawiszami i . Kombinacja klawiszy rozpoczynamy wysylke gotowego juz listu w siec komputerowa. 3.5. Zakonczenie pracy Z menu glownego wybieramy opcje: Q : Quit using pmail i zamykamy sesje komenda logout lub przechodzimy do innej pracy. 4. PODSTAWOWE USLUGI POCZTY ELEKTRONICZNEJ PEGASUS MAIL 4.1. Wprowadzenie W sieciach Novell NetWare na Politechnice Wroclawskiej najczesciej spotyka sie oprogramowanie poczty elektronicznej, znane pod nazwa Pegasus Mail (wersja 3.1 R1a). Jest to oprogramowanie typu public domain, to znaczy mozna korzystac z niego bez oplat. Jego autorem jest David Harris z Nowej Zelandii. Wykorzystujac drugi produkt tego autora - oprogramowanie Mercury, otrzymujemy system poczty elektronicznej, pozwalajacy na wymiane korespondencji nie tylko w obrebie sieci lokalnej, ale i w calej sieci Internet, a wiec praktycznie mozna korespondowac z ludzmi na calym swiecie (bo Internet ma polaczenia z sieciami Bitnet, Decnet itd.). Ten system poczty elektronicznej bedziemy nazywac w skrocie poczta. Z poczty zwykle moga korzystac wszyscy uzytkownicy sieci lokalnej zarejestrowani w grupie Mailusers. Oprogramowanie Pegasus Mail nie stawia zbyt duzych wymagan stacji roboczej, na ktorej ma byc uzywane. Wymaga jedynie wersji DOS-a przynajmniej 3.0 i 384 KB pamieci RAM. Moze pracowac rowniez w srodowisku Windows. Wspolpracuje z dowolna wersja programow sieciowych IPX i NETX. Poruszanie sie po systemie poczty Pegasus odbywa sie poprzez wywolywanie kolejnych plansz (ekranow), przechodzac na coraz to nizszy (glebszy) poziom. Osiaga sie to poprzez podswietlenie interesujacej nas pozycji w menu (za pomoca klawiszy przesuwu kursora - strzalek) i nacisniecie klawisza . Zaniechanie danej czynnosci i powrot na wyzszy poziom uzyskuje sie za pomoca klawisza . 4.2. Struktura przesylek i ich przechowywanie Poczta elektroniczna mozna przesylac listy, mozna przesylac osobne pliki (zbiory), mozna tez przesylac pliki dolaczone do listu. Przesylka pocztowa sklada sie zasadniczo z dwoch czesci: naglowka i tresci. Czasami jest do tego dolaczony plik w formie uzupelnienia przesylki (attachment). Naglowek przesylki dzieli sie na pola. Kazde z pol naglowka zaczyna sie od nazwy pola, oddzielonej dwukropkiem od zawartosci pola. Niektorych informacji do naglowka przesylki dostarcza nadawca, pewne sa wpisywane przez system pocztowy nadawcy, a jeszcze inne przez wezly pocztowe po drodze. Podstawowe pola \wystepujace w naglowku to: From: nadawca przesylki; To: adresat; Date: data i czas nadania korespondencji: Subject: temat korespondencji. Pola te pokazuja sie zawsze przy czytaniu listu. Pozostalych mozemy nie wyswietlac na ekranie, korzystajac z opisanej dalej opcji H. Do pozostalych pol naleza miedzy innymi: Received: informacja o drodze, jaka przebyla przesylka (lista wezlow pocztowych); Message-Id: identyfikator przesylki, pozwalajacy na identyfikacje potwierdzen odbioru; Cc: lista odbiorcow otrzymujacych kopie listu; Bcc: lista odbiorcow ukrytych; X-finfo: informacje o przesylanym pliku; X-mailer: system pocztowy nadawcy; Resent-From, Resent-To, Resent-Cc: oryginalna zawartosc pol From, To i Cc zwiazana z pierwszym nadawca przesylki. Korespondencje przechowuje sie w specjalnych plikach, zwanych folderami lub kartotekami. Poczta dostarcza nam korespondencje do naszej skrytki pocztowej (folder New mail). Po przeczytaniu korespondencji zostaje ona automatycznie przeniesiona do archiwum (Main folder). Odbiorca poczty moze segregowac przesylki i trzymac je w oddzielnych przegrodach, to znaczy w utworzonych przez siebie folderach. Mozna rowniez przechowywac kopie listow wysylanych przez siebie (standardowo jest to folder Copyself). Przy instalacji poczty folder archiwum zostaje automatycznie zakladany w naszej kartotece pocztowej, standardowo SYS:MAIL\user_id, gdzie identyfikator uzytkownika (user_id) jest generowany przez system. Jak nazywa sie ta kartoteka pocztowa (home mailbox), mozna zobaczyc na planszy informacyjnej, ktora otrzymuje sie za pomoca kombinacji klawiszy . Jezeli na pliki wlasne uzytkownikow systemu Novell NetWare przeznacza sie inny wolumin niz SYS, a zwykle tak jest, wtedy zaleca sie zmiane lokalizacji kartoteki pocztowej i umieszczenie jej w innym miejscu, np. HOME\userdir\poczta, gdzie nazwa kartoteki uzytkownika (userdir) sklada sie z pierwszych 8 znakow nazwy uzytkownika. Jak to zrobic opisano w rozdziale o preferencjach (4.9). Przenosiny sa wskazane, gdyz zwykle na woluminie systemowym przyznaje sie uzytkownikom niewielki limit miejsca i nadchodzaca korespondencja szybko go wyczerpie. Nalezy uwazac, aby nie zabraklo miejsca na listy w naszej kartotece pocztowej, gdyz moze dojsc do uszkodzenia folderow i blokady poczty. Zaleca sie kasowanie korespondencji na biezaco i robienie co pewien czas generalnej czystki. Jesli w ktorejs kartotece (z wyjatkiem New mail) skasujemy "z rozpedu" cos, co stanowi dla nas istotna wartosc (a jeszcze nie opuscilismy poczty), mozemy dana kartoteke odtworzyc. W tym celu wywolujemy wykaz kartotek (klawiszem ) i wybieramy te, w ktorej skasowalismy cos pochopnie. Wywolujemy menu (ponownie ) i wybieramy opcje B, czyli "odbudowy", tj. ReBuilt folder. Skasowane wczesniej listy znow sa na swoim miejscu! Mozna tez zabezpieczyc sie inaczej. Z menu glownego wybieramy Preferences, dalej General Setting i ustawiamy Y (yes) przy pytaniu: Preserve deleted messages? Wtedy po skasowaniu listu (z jakiejkolwiek kartoteki, rowniez z New mail) jest on przechowywany w tymczasowej kartotece Deleted messages i moze byc stamtad przeslany do kartoteki stalej (np. Main folder). 4.3. Plansza podstawowa Po wprowadzeniu komendy pmail pokazuje sie plansza podstawowa, z ktorej wybiera sie interesujaca nas w danej chwili usluge. Plansza ma postac: Mail Options N: check for New mail czytanie Nowej korespondencji S: Send a mail message wySylanie listow (Spedycja) F: send Files via mail przesylanie plikow (Furgon na pliki) B: Browse mail message przegladanie korespondencji (Buszowanie) O: nOtice boards tablica Ogloszen C: Change file server zmiana serwera (Cudzy serwer) P: Preferences Preferencje - rozne parametry systemu poczty E: Edit a file Edycja pliku Q: Quit using pmail koniec pracy z poczta Oczywiscie polskich tlumaczen na planszy nie ma. Wybor danej uslugi nastepuje po napisaniu wyroznionej duzej litery lub po naprowadzeniu kursora na dany wiersz (podswietleniu wiersza) i nacisnieciu klawisza . Ponizej podano krotki opis poszczegolnych uslug. N: Pozycja ta pojawia sie tylko wtedy, gdy sa do przeczytania jakies nowe listy. O tym fakcie jest rowniez informowany wlasciciel skrytki w momencie otwarcia swojej sesji w sieci lokalnej. S: Wysylanie listow. Po wyborze tej opcji pojawi sie ekran edycyjny listu, to znaczy ekran, na ktorym pisze sie list. List mozna wyslac do jednego lub wielu korespondentow. List konczy sie nacisnieciem kombinacji klawiszy . F: Przeslanie pliku przez poczte. Po wyborze tej opcji pojawi sie ekran,na ktorym trzeba wpisac odbiorce przesylki, temat - klasyfikacje (subject) przesylki oraz wykaz plikow do przeslania. B: Przegladanie korespondencji wczesniej juz przeczytanej i zapamietanej w roznych plikach z korespondencja, w tak zwanych folderach (skoroszytach, kartotekach). O: Tablica ogloszen umozliwiajaca latwa wymiane informacji na okreslony temat. C: Zmiana biezacego serwera na inny, na ktorym tez ma sie uprawnienia do korzystania z poczty. P: Preferencje - zmiana parametrow poczty. E: Edycja pliku w kartotece biezacej edytorem pocztowym. Q: Zakonczenie pracy z poczta. 4.4. Odbieranie poczty O fakcie nadejscia nowej korespondencji adresat jest powiadamiany w momencie otwarcia swojej sesji w sieci lokalnej (komunikat: new or unread mail message) lub w trakcie pracy, gdy wlasnie nadeszla korespondencja. Pojawia sie wtedy na dole ekranu komunikat: Mail from nadawca, czas, "temat korespondencji". Trzeba wtedy wcisnac kombinacje klawiszy . Po wywolaniu oprogramowania poczty komenda pmail pojawi sie plansza podstawowa z pierwsza opcja - N: check for New mail. Po wybraniu tej opcji ukaze sie ekran z zawartoscia naszej skrytki pocztowej (folder New Mail) czyli z wykazem korespondencji jeszcze nie przeczytanej. Dla kazdego listu w wykazie wyswietlane sa nastepujace informacje: from - nadawca listu, subject - temat korespondencji, date - data i czas otrzymania korespondencji, + - literka Y w tej rubryce oznacza, ze za dana korespondencja kryje sie rowniez przeslany plik. W dolnej czesci ekranu podane sa pewne opcje, do ktorych mozna sie odwolywac poprzez wybranie podswietlonej litery lub klawisza. Ponizej podano znaczenie tych opcji: Attachments - wykaz plikow zwiazanych z danym listem, Copy - kopiowanie korespondencji do innego folderu, Forward - przekazywanie korespondencji innemu adresatowi, Locate - umiejscawianie okreslonego lancucha znakow w liscie, Move - przeniesienie korespondencji do wybranego folderu, Other - wyswietlanie opcji specjalnych, Print - wydruk listu na drukarce, Reply - pisanie odpowiedzi na list, Send - wysylanie nowej korespondencji, SorT - porzadkowanie korespondencji wzgledem nadawcy, tematu lub daty eXtract - umieszczanie korespondencji w osobnym pliku, lub - zaznaczanie listu (na przyklad do grupowego przeslania), - czytanie listu, - kasowanie listu, - zaniechanie czynnosci lub wyjscie. Przy kopiowaniu (copy) lub przenoszeniu (move) korespondencji nalezy wybrac folder, do ktorego ma byc wpisany list (z wykazu, ktory sie pokaze) i wcisnac . Folder wybiera sie klawiszami strzalek lub piszac pierwsze litery nazwy folderu. Jezeli nazwy roznia sie pierwsza litera, to wystarczy napisac pierwsza litere i wcisnac . Warto o tym pamietac przy tworzeniu nowych kartotek. Podswietlenie listu w wykazie i nacisniecie klawisza spowoduje przeczytanie listu. Na ekranie ukaze sie tresc listu wraz z pewnymi dodatkowymi informacjami. W pierwszym wierszu jest informacja o nadawcy i o tym, ile plikow jest dolaczonych do listu (with n attachment(s)). Jesli n=0, to nie ma plikow. Nastepne wiersze wygladaja nastepujaco: Date send: - data i czas wyslania listu; From: - informacje o nadawcy; Subject: - temat listu; To: - adresat. Moga sie tez pojawic pewne dodatkowe informacje o systemie pocztowym i drodze, ktora list wedrowal. Te informacje mozna wyswietlic, badz ukryc, za pomoca opcji H (Headers), ktora pojawia sie dodatkowo wsrod opcji dostepnych w tym kontekscie. Opcje te widac w dolnym wierszu ekranu. - Jesli do listu jest dolaczony jakis plik, wskazane jest wydostac go za pomoca opcji eXtract. - Jesli list jest "polamany", czyli byl napisany wierszami dluzszymi niz tworzace nasz ekran, mozna go uporzadkowac opcja W czyli Wrap. - Korespondencja przeczytana zostaje zaznaczona (na wykazie odpowiednim znaczkiem w pierwszej kolumnie), a nastepnie przeniesiona ze skrytki pocztowej do archiwum (Main folder). - Do kazdego listu mozemy wpisywac adnotacje w specjalnym, zwiazanym z nim pliku. Wystarczy wybrac opcje O (Other) a potem N (Add/edit aNnotation). List z adnotacja oznaczony jest na wykazie symbolem * (karo karciane) umieszczanym bezposrednio przed nadawca listu. - Podczas czytania listu mozna wykonywac na nim pewne funkcje edytora poczty (pkt 4.10), to jest te, ktore nie zmieniaja tresci listu. Mozna np. pobierac fragmenty listow do notesu (pkt 4.11), aby potem ewentualnie je wykorzystac w listach wysylanych. 4.5. Wysylanie listow Po wybraniu z planszy glownej uslugi S: (wysylanie listow) pojawia sie ekran edycyjny (Send Message: Editing Screen). Jest on podzielony na pola. W polu To trzeba wpisac adresata lub kilku adresatow oddzielonych przecinkami. W polu Subj wpisuje sie temat listu. W nastepnej czesci ekranu pisze sie tresc listu. W dolnej czesci ekranu opisane sa niektore klawisze funkcyjne. Adres wpisywany w pole To moze byc: - adresem w sieci NetWare postaci: uzytkownik lub serwer/uzytkownik (np. xy lub apin-2/xy), - adresem internetowym (np. xy@bg.pwr.wroc.pl), - identyfikatorem (name) z ksiazki adresowej, np. Ania, sekretariat, - adresem innej postaci, ktorego nie bedziemy rozwazac. UWAGA: Nie jest wskazane uzywanie adresow internetowych w korespondencji wewnatrz instytutu oraz wewnatrz sieci uczelnianej z uzytkownikami sieci Novell. Jezeli przy wypelnianiu pola adresowego nie pamieta sie pozycji w ksiazce adresowej, mozna do niej zajrzec naciskajac klawisz , a nastepnie wybierajac odpowiednia ksiazke adresowa. Po odnalezieniu wlasciwego adresata w ksiazce nalezy go wybrac naciskajac , odpowiedni identyfikator pojawi sie wtedy w polu To pisanego listu. Lokalna liste uzytkownikow poczty mozna obejrzec po nacisnieciu klawisza , a uzytkownikow aktualnie pracujacych - poprzez klawisz . Edytor (program, ktory umozliwia wypelnianie listu trescia) uzywany w poczcie jest prostym edytorem podobnym do WordStara. List pisze sie standardowo w trybie wstawiania (insert), to znaczy znaki, ktore piszemy sa umieszczane w miejscu, na ktorym stoi kursor, a pozostale znaki w tym wierszu sa przesuwane w prawo. Przejscie do nowego wiersza nastepuje w wyniku uzycia klawisza lub automatycznie, gdy liczba znakow w wierszu przekroczy pewna wartosc (ustawiana w Preferences). Do nowego wiersza przenosi sie caly ostatnio pisany wyraz, to znaczy ciag znakow miedzy spacjami. Do kasowania znakow sluza klawisze (kasowanie pod kursorem) i (kasowanie z lewej strony kursora). Klawisz jest zwykle nad klawiszem . Do kasowania calego wiersza sluzy kombinacja . Po napisaniu tresci listu mozna dokonac ewentualnych poprawek, poruszajac sie po liscie za pomoca klawiszy zmiany stron i pozycji kursora (strzalek). Gdy list jest gotowy, naciskamy kombinacje . Szczegolowo o funkcje edytora mozna sie zapytac za pomoca klawisza - Help, gdy kursor jest w tej czesci ekranu, na ktorej pisze sie list. Pelniejszy opis edytora zawiera pkt 4.10. Klawisz pozwala na ustawienie pewnych opcji dotyczacych wysylanej korespondencji. Z opcji standardowo ustawionych na N (no - nie) dobrze jest zmienic na Y (yes - tak) opcje Keep a copy oraz Confirm reading. Ustawienie opcji Keep a copy (trzymaj kopie) powoduje, ze kazdy nasz wysylany list bedzie zapamietany w osobnym folderze (standardowo w Copyself), w zwiazku z czym mozna zawsze sprawdzic, co i do kogo wyslalismy. Ustawienie opcji Confirm reading (potwierdzenie przeczytania) powinno spowodowac, ze system pocztowy u adresata ma do nas wyslac informacje, gdy adresat ten list zacznie czytac. Trzeba pamietac, ze ustawienie opcji dotyczy wszystkich wysylanych listow. Jezeli wiec jakas opcja ma dotyczyc pojedynczego listu, trzeba ja przed wyslaniem listu ustawic. Mozna tez ustawic opcje na P (prompt - podpowiedz). Wtedy system przy kazdym wysylaniu listu zapyta sie, jak ta opcja dla tego listu ma byc ustawiona. Ponizej podano skrotowo znaczenie wszystkich opcji: - Cc (Carbon copy - kopia spod kalki) - jawna lista odbiorcow (ujawniana wszystkim odbiorcom), otrzymujacych kopie wysylanych listow, - Bcc (Blind carbon copy - ukryta kopia spod kalki) - ukryta lista odbiorcow, otrzymujacych kopie wysylanych listow, - Reply to - adres, pod ktory nalezy wyslac potwierdzenie odbioru poczty, - Keep a copy - zapamietywanie kopii wysylanych listow, - Encrypt message - kodowanie listow (adresat musi znac klucz), - Confirm reading - potwierdzanie przeczytania listu, - Confirm delivery - potwierdzanie doreczenia listu, - Urgent message - pilna przesylka, - Omit signature - pomijanie podpisu elektronicznego, - MIME features - specjalne opcje internetowe. W zwiazku z tym, ze listy moga docierac do roznych systemow pocztowych, ustawienie niektorych opcji moze nie dac oczekiwanego rezultatu. Jezeli list mamy napisany wczesniej i zapamietany w jakims pliku, to mozna go wyslac na kilka sposobow: jako osobny plik (patrz pkt 4.6), jako plik dolaczony do listu, lub mozna plik wkomponowac w tresc listu. - Dolaczanie pliku do listu odbywa sie za pomoca klawisza , po nacisnieciu ktorego system pyta sie o liste plikow do dolaczenia. Dla kazdego pliku trzeba nacisnac klawisz , podac nazwe pliku, ewentualnie typ pliku i sposob kodowania, po czym zaakceptowac te dane . List wraz z plikami wysylamy przez . Rozsadnie jest powiadomic adresata o dolaczonym pliku, gdyz moze on tego nie zauwazyc. - Aby wkomponowac plik w tresc listu, nalezy przy pisaniu listu w wybranym miejscu nacisnac kolejno i w okienku, ktore sie pokaze, podac nazwe zbioru. - Moze sie zdarzyc, ze w trakcie pisania listu zajdzie potrzeba przechowania tresci napisanej do tej pory, bo na przyklad w tym momencie dostalismy list od osoby, do ktorej wlasnie piszemy lub wezwanie na dywanik od dyrektora. Mozna wtedy zapamietac list w takim stanie, w jakim sie aktualnie znajduje. Nazywa sie to zawieszeniem edycji (Save and suspend editing session). Aby tego dokonac naciskamy i w polu Description wpisujemy opis przerwanej sesji, o ile nas nie zadowala opis standardowy - adresat i tytul listu. Po zachowaniu tej sesji mozna przeczytac aktualnie przyslany list, a nawet wyjsc z poczty i przejsc do innych prac. Jesli nadejdzie czas na dokonczenie listu wtedy po wybraniu z glownego menu opcji S (Send message) dostanie sie do wyboru: pisanie nowych listow (Compose a message) lub dokonczenie poprzednich (Open draft message). Po wyborze drugiej mozliwosci ukazuje sie ekran z opisem nie dokonczonych listow, z ktorych wybieramy list wlasciwy. 4.6. Przesylanie plikow Po wybraniu z planszy glownej uslugi F: (przesylanie plikow) pojawia sie ekran edycyjny (Send files via mail). Jest on podzielony na pola. W polu To trzeba wpisac adresata lub kilku adresatow, oddzielonych przecinkami. W polu Subject wpisuje sie temat przesylki. Nastepne pole sluzy do wyswietlania listy plikow, jakie przesylamy. Jednorazowo mozna przeslac do 64 plikow. Aby wybrac plik do przeslania, nalezy nacisnac klawisz . Otworzy sie okienko z zapytaniem o nazwe pliku, typ pliku i sposob kodowania. Wprowadzanie nazwy pliku konczy sie klawiszem . Jezeli w trakcie pisania nazwy pliku (w polu Filename) okaze sie, ze niedokladnie pamietamy jego nazwe, mozna skorzystac z podpowiedzi za pomoca klawisza . Wyswietla sie nazwy wszystkich plikow zaczynajacych sie ciagiem znakow napisanych do tej pory. Jesli plik przesylamy do sieci lokalnej Novell NetWare, to pola File type i Encoding nalezy przeskoczyc za pomoca klawisza tabulacji lub strzalki w dol, a na pytanie o akceptacje (Accept and continue) odpowiedziec Y (yes) lub wcisnac . Pole File type - typ pliku - sluzy do przekazania informacji o typie pliku. Po nacisnieciu na tym polu klawisza pokazuje sie pewna lista typow plikow, z ktorych mozemy wybrac jeden typ. Ta informacja jest przekazywana w naglowku i nie ma zadnego wplywu na przesylanie pliku. Pole Encoding sluzy do wyboru sposobu kodowania pliku. Po nacisnieciu na tym polu klawisza pokazuje sie pewna lista sposobow kodowania, z ktorych mozna jakis wybrac. Jesli wysylamy pliki do innych niz Pmail systemow pocztowych, wskazane jest wybrac opcje No encoding - bez kodowania. Jesli nic nie wybierzemy, zadecyduje za nas Pmail (zwykle bedzie to uuencode). Cala operacje (od nacisniecia klawisza do akceptacji mozna powtorzyc dla innych plikow, po czym wyslac wszystkie za pomoca . W nazwie pliku (File name) mozna uzywac gwiazdki jako wieloznacznika (wildcard) zastepujacego ciag znakow. Na przyklad jesli mamy dwa pliki: plik1.doc i plik2.doc i chcemy je oba przeslac, to jako nazwe mozna napisac p*.doc lub pli*.doc lub jeszcze inaczej. Nalezy unikac wysylania duzych plikow, gdyz moze sie zdarzyc, ze adresat przesylki nie bedzie w stanie jej odebrac ze wzgledu na przyznany mu limit przestrzeni dyskowej, a nasza przesylka zablokuje mu calkowicie poczte. Trzeba wiedziec rowniez o tym, ze przy przesylaniu plikow w ramach danego serwera przesylka obciaza nasz limit, dopoki adresat jej nie odbierze (przeczyta). Wyslanie przesylki sredniej wielkosci do wielu adresatow moze wiec zablokowac poczte u nadawcy. Zaleca sie co jakis czas sprawdzac swoje limity za pomoca makroinstrukcji novellowej SYSCON. 4.7. Przegladanie listow Po wybraniu z planszy glownej uslugi B: (przegladanie korespondencji) pojawia sie zazwyczaj ekran z wykazem listow glownego foldera (Main folder). Mozna przejsc do innego foldera za pomoca klawisza . Opis folderu i sposobu poruszania sie po nim mozna znalezc w pkt. 4.4. Wybrany list mozna przeczytac, skasowac, przeslac dalej, skopiowac lub przeniesc do innego folderu, wydrukowac, skladowac do osobnego pliku oraz opatrzyc adnotacja. Mozna tez na dany list odpowiedziec. Wybranie opcji R (Reply) spowoduje wyswietlenie okienka formatu odpowiedzi (Select reply format). Jesli nie chcemy wdawac sie w szczegoly, to trzeba przejsc przez caly ekran klawiszem lub strzalka w dol i zaakceptowac te propozycje. Pojawi sie ekran edycyjny, na ktorym piszemy list. Na tym ekranie jest umieszczona na poczatku tresc listu, ktory do nas przyszedl (o ile opcja Include message jest ustawiona na Y). Mozna ja skasowac (kasowanie wiersza - ) lub pisac list, wkomponowujac sie w te tresc. Daje to mozliwosc odpowiadania na pytania bezposrednio za nimi. Caly folder mozna uporzadkowac (sorT) w sposob nas interesujacy. Mozna tez caly folder przeszukac (szukajac okreslonego ciagu znakow) - Locate. Jesli ustawi sie odpowiednie opcje przy przeszukiwaniu - wszystkie listy zawierajace okreslony ciag znakow zostana zaznaczone (gwiazdka w pierwszej kolumnie). Jesli w folderze wystepuja listy zaznaczone, to wszelkie operacje (kopiowanie, kasowanie itp.) odbywaja sie na tych listach, a nie na liscie podswietlonym. Wybranie na przyklad opcji C spowoduje skopiowanie wszystkich zaznaczonych listow, mimo ze podswietlony jest inny list. 4.8. Zmiana serwera Jezeli ma sie na roznych serwerach sieci lokalnej uprawnienia do korzystania z poczty, wowczas mozna z tej poczty korzystac jednoczesnie na kilku serwerach, przenoszac sie z jednego na drugi za pomoca uslugi C: (Change file server). Po wybraniu z planszy glownej tej uslugi pojawia sie plansza z wykazem serwerow. Po wyborze serwera nastepuje zapytanie o uzytkownika i haslo na tym serwerze. Jesli ten uzytkownik ma uprawnienia do korzystania z poczty, to dostajemy sie tam i pojawia sie plansza podstawowa na danym serwerze. Informacje o tym gdzie jestesmy, uzyskujemy z dolnego wiersza planszy glownej. 4.9. Preferencje Po wybraniu z planszy glownej uslugi P: (Preferences) pojawia sie ekran Preferences Menu. Zawiera on nastepujace pozycje: - Copy-self settings - nazwa zbioru (wraz ze sciezka dostepu), gdzie beda pamietane kopie listow, - Editor and keyboard settings - ustawienia parametrow edytora, - General settings - parametry ogolne, - NetWare MHS/SMF settings - parametry MHS, - change Home mailbox location - zmiana macierzystej kartoteki pocztowej, - Print settings - parametry drukowania, - edit or create Signatures - edycja podpisow wstawianych samoczynnie przez poczte, - New mail filtering Rules - filtrowanie nowej korespondencji, - edit eXtended features - pewne dodatkowe mozliwosci, np. autoforward. Z wymienionych wyzej pozycji na uwage zasluguja: - General settings, gdzie w rubryce Personal name mozna wpisac swoje imie i nazwisko. Bedzie ono dostawiane przed adres nadawcy w listach. - edit or create Signatures. Mozna tu wprowadzic podpisy elektroniczne dolaczane automatycznie do listow. Podpis lokalny (Local message signature) dotyczy listow wysylanych do sieci Novell NetWare, a internetowy (SMTP signature) - listow wysylanych w siec Internet. - change Home mailbox location. Zalecane w przypadku, gdy uzytkownik otrzymal wieksze limity przestrzeni dyskowej na innym woluminie niz SYS. Mozna to sprawdzic za pomoca makroinstrukcji SYSCON w instalacji Novell NetWare 3.11 lub zapytac administratora sieci lokalnej. Nalezy przeniesc swoja kartoteke pocztowa na wolumin, na ktorym otrzymalismy wiecej miejsca. W tym celu po wybraniu podopcji change Home mailbox location podajemy nowa kartoteke, na przyklad HOME:userdir\POCZTA, gdzie userdir jest nasza kartoteka macierzysta. Jesli tego nie zrobimy, grozi nam szybkie wyczerpanie przyznanego miejsca, a w konsekwencji zablokowanie poczty. - edit eXtended features. Wymaga dodatkowych uprawnien nadawanych przez zarzadzajacego siecia lokalna (supervisor). Mozna tu ustawic sobie forward (opcje polegajaca na przesylaniu nadchodzacych listow na inny adres, rozny dla listow nadsylanych z sieci lokalnej i z sieci Internet, przy czym listy z sieci lokalnej daja sie wyslac w siec Internet). 4.10. Edytor pocztowy Edytor (program umozliwiajacy miedzy innymi pisanie tresci listu) uzywany w poczcie przypomina edytor WordStar i Borland Turbo. Po wejsciu do edycji listu (czy innego pliku) szczegolowe informacje o edytorze mozna uzyskac z kontekstowej pomocy . Podpowiedz komend edytora dostaje sie za pomoca klawisza .Ponizej przedstawiono podstawowe narzedzia edycji. Standardowym trybem pracy jest wstawianie (insert), ktory mozna w kazdej chwili zmienic na nadpisywanie (overtype, overwrite, overstrike) klawiszem , a potem znow wrocic do wstawiania tym samym klawiszem. W prawym koncu jasnego paska na dole ukazuje sie literka I lub O. W trybie wstawiania (I) znaki, ktore piszemy sa umieszczane w miejscu, na ktorym stoi kursor, a pozostale znaki w tym wierszu sa przesuwane na prawo. W trybie O znak wpisywany kasuje znak pod kursorem. Przejscie do nowego wiersza nastepuje po wcisnieciu lub automatycznie, gdy liczba znakow w wierszu przekroczy wartosc graniczna (ustawiona w Preferences). Do nowego wiersza przenosi sie caly ostatnio pisany wyraz, tj. ciag znakow miedzy spacjami. Znaki kasuje sie klawiszami: - kasowanie pod kursorem i - z lewej strony kursora. Po pliku mozna poruszac sie za pomoca klawiszy zmiany stron i pozycji kursora, tj. , i klawiszami strzalek. Zakonczenie edycji zglaszamy, naciskajac kombinacje . Aby edycja przebiegala sprawniej, warto poznac nastepujace ulatwienia: Klawisze sterujace kursorem i ustawiajace go na: - poczatek wiersza - koniec wiersza - poczatek pliku (a wiec i listu) - koniec pliku - poczatek slowa z lewej strony - poczatek slowa z prawej strony - wiersz o wskazanym numerze, o ktory zapyta edytor po nacisnieciu kolejno tych kombinacji klawiszy Przyspieszone kasowanie w wierszu: - jednego slowa na prawo od kursora - wszystkiego na prawo od kursora - calego wiersza Lamanie wiersza - z przeniesieniem kursora do nastepnego wiersza <^ N> - z pozostawieniem kursora na miejscu Inne operacje pomocnicze: - przesuwanie tekstu o krok tabulacji w prawo - centrowanie tekstu - przesuniecie ekranu o wiersz w gore (w ramach pliku) - przesuniecie ekranu o wiersz w dol Sekwencje klawiszy , gdzie i sa dowolnymi klawiszami, oznaczamy zwykle skrotowo: <^i j>. Nalezy wykonac ja nastepujaco: nacisnac klawisz i nie zwalniajac go nacisnac kolejno po sobie klawisze i . Jesli po nacisnieciu zrobimy zbyt dluga przerwe, pojawi sie menu, z ktorego wybierzemy wlasciwa pozycje klawiszem . Przy naciskaniu klawisza klawisz moze byc juz zwolniony. Komponujac plik (w szczegolnosci list), mozemy w jego tresc wstawiac zawartosc wczesniej przygotowanych plikow oraz zapamietywac w innych plikach jego fragmenty lub calosc. Aby wstawic do pliku inny plik, naciska sie , edytor prosi o nazwe pliku (musi byc pelna, jesli plik jest poza kartoteka pocztowa), a nastepnie wstawia zadany plik we wskazane kursorem miejsce. Aby wykonywac operacje na fragmentach redagowanego pliku, trzeba uzyc tzw. blokowania (czyli zaznaczania fragmentow do dalszej obrobki) klawiszami , co oznacza sie skrotowo <^k b>. Od tego momentu klawisze strzalek i zmiany stron (poczawszy od miejsca z kursorem) zaznaczaja nasz wybrany fragment tekstu, czyli blok, przez podswietlenie. W kazdej chwili mozemy wycofac sie z blokowania naciskajac <^k h>. Wydzielony tak blok mozemy: - skasowac klawiszem ; - wyciac go do bufora (specjalnego, pojedynczego obszaru roboczego) poprzez <^k v> w celu przemieszczenia bloku w rozne, dowolne miejsca pliku (wskazane kursorem) za pomoca kombinacji klawiszy <^k i>; - skopiowac do bufora poprzez <^k c> w celu powielenia w innych miejscach pliku poprzez <^k i>; - wydrukowac na drukarce podlaczonej do mikrokomputera i gotowej do pracy <^k p>; - oznaczyc blok, umieszczajac podany przez nas ciag znakow na poczatku kazdego wiersza w bloku; po nacisnieciu kombinacji <^k m> edytor prosi najpierw o podanie ciagu znakow a potem oznacza blok; - zapisac go do pliku; po kombinacji <^k w> edytor prosi o podanie nazwy pliku (jesli ma byc ulokowany w kartotece pocztowej uzytkownika, wystarczy podac nazwe liczaca do osmiu znakow z ewentualnym trzyznakowym rozszerzeniem po kropce, np. ankieta.txt); - zapisac go do zbioru tymczasowego, po czym wykonac edycje okreslonym w Preferences edytorem zewnetrznym; po kombinacji <^k e> nastepuje wywolanie tego edytora, a po zakonczeniu w nim pracy nastepuje powrot do edytora pocztowego; - wycentrowac go w obszarze edycji (tj. miedzy lewym a prawym marginesem) kombinacja <^k o>; - przesunac go w prawo o krok tabulacji klawiszem ; - cofnac go w lewo o krok tabulacji kombinacja . UWAGA 1: Operacje nie zmieniajace zawartosci listu moga byc stosowane nie tylko w trakcie redagowania ale i podczas czytania listow (w dowolnym folderze, takze nowych listow). UWAGA 2: Gdy nie ma wydzielonego bloku (nie jest podswietlony), ponizsze komendy blokowe odnosza sie do calego pliku: <^k p> - drukowanie <^k m> - oznaczanie <^k w> - przepisywanie do zbioru <^k e> - edycja na zewnatrz <^k r> - pozwala wpisac dowolny zbior z zewnatrz od miejsca, w ktorym znajduje sie kursor. Kolejnym ulatwieniem jest glosarium, czyli podreczny notes z pewnymi powtarzajacymi sie w wysylanej korespondencji sformulowaniami (zwlaszcza w jezykach obcych), pelnymi nazwami instytucji, zestawami danych typu: telefony, fax, e-mail. Aby poslugiwac sie tym wygodnym narzedziem, wystarczy pamietac dwie kombinacje klawiszy: <^k g> - operacje na glosarium (czyli wpisywanie, kasowanie i przegladanie pozycji notesu i ich skrotow) <^\> - wywolywanie rozwiniec skrotow Zatem po <^k g> naciskamy , wpisujemy skrot, naciskamy , wpisujemy jego rozwiniecie i konczymy operacje kombinacja <^ Enter>. Podczas edycji wpisujemy skrot (na poczatku wiersza lub po spacji) i wywolujemy rozwiniecie podana wyzej kombinacja zaraz po jej napisaniu (a wiec kursor musi sie znajdowac na prawo od ostatniej litery skrotu!) Przyklad: Jesli w listach do znajomego musimy stale pytac: "Kiedy zamierzasz, paskudo (lub grzeczniej), oddac wreszcie wypozyczone dawno ksiazki?", to wpisujemy stosowne sformulowanie do glosarium i opatrujemy je skrotem: oddks. Gdy w tresci listu umiescimy "oddks" (bez cudzyslowow) i nacisniemy <^\>, natychmiast skrot zostanie zastapiony rozwinieciem, poczawszy od miejsca, w ktorym znajdowal sie pierwszy znak skrotu. Jesli zapomnimy skrotu, mozemy odszukac go w glosarium. Oprocz wymienionych wyzej narzedzi edytor wyposazony jest m.in. w nastepujace udogodnienia: - wyszukiwanie slow w tekscie z mozliwoscia ich automatycznej zamiany na inne; - sprawdzanie pisowni angielskiej przez porownywanie ze slowniczkiem liczacym okolo 60 tys. pozycji; - reformatowanie paragrafow (tj. fragmentow tekstu wydzielonych z calosci pustymi liniami od gory i od dolu), czyli nadawanie im innego ukladu niz reszta tekstu; - rysowanie linii i okienek dowolnej wielkosci. Zmiana parametrow edycji: <^ q m> - okreslenie szerokosci kolumny tekstu <^ q t> - okreslenie dlugosci skoku tabulacji Skrocony opis komend edytora mozna obejrzec (i wydrukowac za pomoca ) po wywolaniu pomocy podczas edycji i wyboru Quick reference guide z menu pomocy. 4.11. Klawisze specjalne Niektore klawisze maja specjalne znaczenie, czesto niezalezne od planszy, na ktorej ich uzyto. Do tych klawiszy naleza: - pomoc kontekstowa (help), - ksiazki adresowe, - aktualnie pracujacy uzytkownicy (mozna wysylac do nich komunikaty), lub - zaznaczanie obiektow, np. listow w folderze (tez usuwanie zaznaczenia), - zaznaczanie wszystkich obiektow w wykazie, - listy dystrybucyjne, - notes, - definiowanie makroinstrukcji, - wykonanie makroinstrukcji, - kasowanie (lub zaprzestanie) wykonywanej czynnosci, - preferencje, - tymczasowe przejscie do DOS-a, - zakonczenie pracy poczty. Klawisz sluzy do odszukiwania lokalnych uzytkownikow (tj. pracujacych na tym samym serwerze); dziala sensownie, gdy kursor jest w polu adresowym podczas wysylania listu. Klawisz wykorzystujemy w sytuacji, gdy mamy podac nazwe pliku ze swej kartoteki, a nie pamietamy tej nazwy dokladnie. W okienku wyswietli sie podpowiedz zlozona z nazw plikow. Przyklady wykorzystania klawiszy specjalnych: 1. Zalozmy, ze w trakcie pisania listu pojawil nam sie na dole ekranu komunikat typu: " Hej, jestes tam?" wyslany przez kogos z sieci lokalnej za pomoca komendy send lub w inny sposob. Nie przerywajac pisania listu, mozna teraz nacisnac klawisz (pokaze sie lista aktualnie pracujacych uzytkownikow sieci lokalnej), odnalezc na tej liscie nadawce komunikatu (strzalkami lub klawiszem ), podswietlic te pozycje lub ja zaznaczyc, nacisnac , napisac "odczep sie lobuzie" i nacisnac , po czym spokojnie wrocic do pisania listu. 2. Napisalismy list do lokalnego uzytkownika i przy probie wyslania listu okazuje sie, ze adresat EWA nie jest znany (user EWA not known). Naciskamy jakis klawisz, zeby pozbyc sie okienka, kasujemy wszystko z pola adresowego (To), a nastepnie naciskamy klawisz . Pokazuje sie okienko z zapytaniem, jakiego lancucha znakow poszukujemy w nazwach (Login name) i opisach (Full name) uzytkownikow. Piszemy EWA i za chwile pokazuje nam sie wybrany spis uzytkownikow. Podswietlamy odpowiednia nazwe (np. KOWAL lub inna pania o tym imieniu), naciskamy i zadany adres pojawia sie w polu adresowym pisanego listu. Wystarczy nacisnac i wysylamy list. Jezeli przestaly nam sie podobac Ewy, mozemy z wyswietlonego spisu wybrac innego adresata, jak SPIEWAK, czy PLEWA. 3. Notes pocztowy zastepuje tradycyjny, papierowy. Podczas lektury korespondencji mozna zapisywac w nim uwagi lub tez przenosic do niego z listow wazne informacje. Zawartosc notesu mozna w kazdej chwili wydrukowac lub zapamietac na stale w pliku, mozna tez fragmenty z notesu wstawiac do dowolnego wysylanego listu. W notesie dziala bowiem edytor pocztowy. 4.12. Ksiazki adresowe Korespondentow, do ktorych czesto wysyla sie listy, wygodnie jest miec w swojej ksiazce adresowej (lub w kilku ksiazkach). Dostep do tej ksiazki uzyskuje sie za pomoca klawisza z wiekszosci plansz. Pokazuje sie okienko z wykazem ksiazek adresowych. Dodawanie nowej ksiazki odbywa sie za pomoca klawisza , po czym system zapyta o nazwe ksiazki. Nacisniecie spowoduje otwarcie ksiazki. Pokaze sie jej zawartosc. W gornej czesci ekranu wyswietla sie pozycje wpisane do niej, a w dolnej pokazuje sie informacje dotyczace wybranej (podswietlonej) pozycji. Nowe pozycje dodaje sie za pomoca klawisza , kasuje sie klawiszem . W tabelce dotyczacej danej pozycji trzeba wypelnic obowiazkowo pola: - Name or alias (unikatowa nazwa, identyfikator adresata) - E-mail Warto jednak, przewidujac ozywiona korespondencje, wypelnic takze pole Quick lookup key, czyli mnemoniczny klucz adresata a wiec krotki i latwy do zapamietania. Jako przyklad tworzenia kluczy dla osob, rozwazmy nastepujaca regule: pierwsza litera imienia, pierwsza litera nazwiska, pierwsza spolgloska po pierwszej literze nazwiska. Wedlug niej Anna Romantowska mialaby klucz arm, a Andrzej Rogowski arg. Gdyby dwom osobom wypadl ten sam klucz, trzeba by je rozroznic dodatkowym, czwartym znakiem, np. kolejna spolgloska. Po wypelnieniu pol nalezy przejsc klawiszem strzalki na dol ekranu i zgodzic sie na zapisanie pozycji w ksiazce adresowej. Najwygodniej zapisac kogos do ksiazki adresowej, gdy sie wlasnie otrzymalo od niego list. Wtedy, czytajac ten list, wystarczy wywolac (przez ) obsluge ksiazek adresowych i wstawic do jednej z nich nowa pozycje. System sam wypelni pole E-mail odczytujac je z listu. Nagrode za staranne prowadzenie ksiazek adresowych odbieramy podczas wysylania korespondencji. Mozemy korzystac z nich trojako: a) wpisujac w polu adresowym klucz mnemoniczny (czyli zawartosc pola Quick lookup key) i naciskajac kombinacje , a klucz zostanie natychmiast zastapiony adresem e-mail; b) wpisujac w polu adresowym ustalony przez nas identyfikator adresata (nazwisko, przezwisko, nazwa firmy itp.) z pola Name or alias, a podczas wysylania listu indentyfikator ten zostanie zastapiony przez wlasciwy adres e-mail (o ile identyfikator byl rzeczywiscie unikatowy); c) jesli nie pamietamy ani klucza, ani identyfikatora, otwieramy ksiazki klawiszem , wyszukujemy wlasciwa ksiazke, a w niej podswietlamy wybrana pozycje i naciskamy ; identyfikator adresata przeniesie sie do To adresata w pisanym liscie i zostanie zastapiony przez e-mail podczas wysylki. Wysylajac ten sam list do kilku adresatow mozna te operacje powtarzac i w polu adresowym po przecinku umiescic kolejny e-mail. Jesli wszyscy adresaci sa w tej samej ksiazce adresowej, wygodniej jest wejsc do niej i zaznaczyc adresatow (klawiszem spacji). Po nacisnieciu wszystkie osoby zostana umieszczone w polu adresu. Zalacznik 1. Cwiczenia wstepne 1. Przeczytac uwaznie list od poczmistrza w sprawie adresacji oraz pozostale listy w kartotece listow nowych. 2. Napisac jakis list do samego siebie i odczytac go, a potem skasowac. 3. Napisac 2 listy do poczmistrza (z ewentualnymi pytaniami i uwagami do instrukcji), uzywajac w obu przypadkach roznych (choc rownowaznych adresow) i okreslajac tematy listow jako proba 1 i proba 2. 4. Odszukac przeczytane wczesniej listy w kartotece Main folder. 5. Zalozyc choc jedna ksiazke adresowa. 6. Zalozyc choc jedna dodatkowa kartoteke i przeniesc do niej dowolny list z kartoteki glownej. Sprawdzic, czy operacja sie powiodla i skopiowac ten list do kartoteki glownej. 7. Nauczyc sie z instrukcji, jak przerwac pisanie listu, nie tracac gotowego tekstu i wrocic do listu nazajutrz. 8. Wyslac ten sam list od razu do dwu adresatow (np. do siebie i poczmistrza). 9. Odpowiedziec na dowolny list (np. od poczmistrza) bezposrednio, tj. podczas czytania jego tresci, a nie poprzez wybranie opcji S z glownej planszy. Wtedy adres nadawcy listu zostanie automatycznie przeksztalcony w adres odbiorcy. Wyprobowac wlaczanie tresci przegladanego listu do listu- odpowiedzi. 10. Opcja E utworzyc zbior test.txt. "Narysowac" w nim kwadrat z gwiazdek i podac jakies przyslowie lub zlota mysl. Wstawic ten zbior w tresc listu do poczmistrza i wyslac go. UWAGA: Zasada przy wyprobowywaniu kolejnych mozliwosci poczty powinno byc adresowanie listow do siebie lub osob znajomych . Zalacznik 2. Angielski slowniczek nazw i skrotow (z wymowa) Uruchamianie i konczenie sesji: czytaj: login - otwarcie sesji (w systemie) - [login] logout - zakonczenie sesji - [logaut] user - uzytkownik - [juzer] username - nazwa uzytkownika - [juzernejm] userid - identyfikator uzytkownika - [juzerid] userdir - kartoteka uzytkownika - [juzerdir] password - haslo - [paslord] Poczta mail - poczta - [mejl] e-mail - adres w poczcie elektronicznej (electronic mail address) - [i-meil] folder - kartoteka - [folder] new - nowa - [nju] main - glowna - [mejn] message(s) - list(y), komunikat(y) - [mesydz, mesydzys] editing screen - ekran edycyjny (do edycji) - [editing skriin] from - od - [from] to - do - [tu] subject - temat, przedmiot - [sabdzekt] subj - skrot od subject mail options - opcje poczty (tj. pozycje na planszy glownej) - [mejl opszyns] check for - sprawdz - [czek foo] send - wyslij - [send] browse - przejrzyj, przegladaj - [brauz] quit - zakoncz, opusc - [klit] Zalacznik 3. Klawisze podstawowe i symbole kombinacji klawiszy - wprowadz (zazwyczaj napisane wczesniej znaki) - uciekaj, uwolnij, wyjdz, przerwij (skrot od escape, czytaj: iskejp) - ustaw pozycje tabulacji <^>= - wprowadz kod sterujacy (skrot od control, czytaj: kontrol) = - skasuj (czytaj: dilit) = - wstaw ==<*> - cofnij o jeden znak w lewo z kasowaniem (klawisz zwany cofaczem) od back - w tyl i space - spacja; czytaj:bekspejs; - zwykle nad - ustaw sie na poczatek wypelnianego pola lub wiersza (czytaj: houm) = - przesun kursor na gore (strony, ekranu), a gdy juz tam jest, oznacza: pokaz poprzednia strone (od page - strona i up - w gore: czytaj: pejdz-ap) = - przesun kursor na dol (strony, ekranu), a gdy juz tam jest, oznacza: pokaz nastepna strone (od page-strona i down - w dol; czytaj: pejdz-daln) - wstaw spacje, czyli odstep (czytaj: spejs) Klawisze przesuwania kursora: =<*> =<*> =<*> =<*> Kombinacje klawiszy: - tak oznacza sie w instrukcji i w programie pocztowym kombinacje dwu klawiszy i ; trzeba nacisnac najpierw i, nie zwalniajac , nacisnac jeszcze np. przy akceptacji listu do wysylki naciskamy w ten sposob <^i> - to skrotowe oznaczenie kombinacji ; jesli i jest duza litera, mozemy zazwyczaj* nacisnac dla uproszczenia litere mala, np. <^T>=, <^PgUp>= <^i j> - nalezy przy nacisnietym wcisnac kolejno klawisze i , np. <^kr> oznacza <^k>; gdy po <^k> zrobimy dluzsza przerwe, wyswietli sie menu, z ktorego wybierzemy pozycje r ************ * Z wyjatkiem liter: A,C,E,L,N,O,S,X,Z na niektorych komputerach, na ktorych te litery w kombinacjach z lub sluza do wprowadzania polskich liter (gdzie np. kombinacja oznacza "a", a oznacza "A" itd). Zalacznik 4. Specjalne klawisze poczty - kontekstowa pomoc (help) * - lista wszystkich zarejestrowanych lokalnie uzytkownikow (local users) - ksiazki adresowe (address books) - aktualnie pracujacy uzytkownicy (na serwerze APIN-2 sieci lokalnej) - sluzy do zaznaczania (lub odznaczania, czyli usuwania zaznaczania) obiektow przed wykonaniem na nich zbiorowej operacji (np. zaznaczanie listow do skasowania) - zaznaczanie (lub odznaczanie) wszystkich obiektow z wykazu - listy dystrybucyjne (distribution lists) - notes (scratch pad) - definiowanie makroinstrukcji (sygnal rozpoczecia i zakonczenia) - wykonanie makroinstrukcji ** - podpowiedz nazw plikow z kartoteki uzytkownika - kasowanie, zaniechanie wykonywanej czynnosci - preferencje - tymczasowe wyjscie z programu pocztowego i przejscie do DOS-a - natychmiastowe wyjscie z programu pocztowego *********** * Dziala, gdy kursor jest w polu adresu. ** Dziala, gdy trzeba podac nazwe pliku. Zalacznik 5. Specjalne klawisze edytora pocztowego Sterowanie kursorem i ustawieniem ekranu: - kursor na poczatek wiersza - kursor na koniec wiersza <^w> - ekran o wiersz w gore <^Z> - ekran o wiersz w dol <^q g> - kursor do wiersza o wskazanym numerze (o ktory edytor zapyta sam) <^*> - kursor na poczatek slowa (w lewo) <^*> - kursor na poczatek slowa (w prawo) <^PgUp> - ekran na poczatek pliku <^PgDn> - ekran na koniec pliku Przyspieszone kasowanie: <^t> - slowo na prawo (od kursora) <^End> - wszystko na prawo <^y> - caly wiersz - caly zaznaczony blok wierszy Inne dzialania w wierszu: - przesuwanie tekstu o krok tabulacji w prawo <^k o> - centrowanie tekstu Lamanie wiersza: - z przeniesieniem kursora do nastepnego wiersza <^N> - z pozostawieniem go na miejscu Wydzielanie bloku: <^k b> - rozpoczecie wydzielania (klawiszami strzalek i zmiany stron) <^k h> - wycofanie sie z wydzielania Dzialanie na blokach i buforze: <^k v> - pobranie bloku do bufora (czyli zbioru tymczasowego) w miejsce poprzedniego <^k c> - skopiowanie bloku do bufora (w miejsce poprzedniego) <^k i> - wstawienie bufora w tekst <^k p> - wydrukowanie bloku <^k m> - oznakowanie bloku (znakami z lewej strony w kazdym wierszu) <^k w> - skopiowanie bloku do pliku (na stale) <^k e> - edycja na zewnatrz <^k o> - wycentrowanie - przesuniecie o krok tabulacji w prawo - cofniecie o krok w lewo Dzialanie na calym pliku (o ile nie jest wydzielony blok!): <^k p> - drukowanie <^k m> - oznakowanie <^k w> - skopiowanie do pliku <^k e> - edycja na zewnatrz <^k v> - wstawianie zewnetrznego pliku - zaniechanie edycji <^k s> - zawieszanie edycji (dotyczy tylko listow!!!) <^ Enter> - zakonczenie edycji Inne udogodnienia Parametry edycji: <^q m> - prawy margines <^q t > - skok tabulacji Rozwijanie wlasnych skrotow: <^ k g> - operacje na glosarium <^ \ > - rozwijanie skrotow Wyszukiwanie: Opcje (do wyszukiwania): <^q f > - lokalizacja slowa G - od poczatku tekstu <^q A > - j.w. z wymiana U - bez wzgledu na duze litery Sprawdzanie pisowni angielskiej: <^ k l > - kursor na poczatku sprawdzanego tekstu Linie i okienka: - linie - okienka