I N F O R M A T O R 24 WROCLAWSKIE CENTRUM SIECIOWO-SUPERKOMPUTEROWE GRUDZIEN 1995 PRZEGLADARKA MOSAIC Jerzy Pankiewicz 1. Wstep Przegladarka NCSA Mosaic jest to program umozliwiajacy korzystanie z sieci WWW (World Wide Web), przeznaczony dla uzytkownikow X-Windows i MS Windows. W sieci komputerowej Internet informacje sa dostepne w postaci tekstow, rysunkow, animacji i dzwiekow. Dane przechowuje sie w archiwach, obslugiwanych przez programy serwerow, np. WWW, FTP, gopher. Uzytkownicy korzystaja z zasobow informacyjnych sieci za pomoca programow klienta. Program klienta porozumiewa sie z programem serwera przy uzyciu regul zwanych protokolem, specyficznych dla kazdej z wymienionych uslug. Protokol WWW nazywa sie http. Przegladarka (ang. browser) to program klienta wykorzystujacy protokol uslugi WWW. Przegladarki sa z reguly programami uniwersalnymi, umozliwiajacymi dostep do roznych typow serwerow jak i lokalnych plikow uzytkownika. Uzytkownik zamiast uczyc sie korzystac z kilku roznych programow, moze uzywac uniwersalnego klienta. Takim wlasnie programem jest Mosaic. Istnieja trzy wersje przegladarki Mosaic - dla X-Windows (Unix), MS Windows i komputerow MacIntosh. Program powstal w National Center for Supercomputing Applications Uniwersytetu Illinois. Mosaic jest udostepniany bezplatnie wyzszym uczelniom i uzytkownikom indywidualnym. Wlascicielem praw autorskich jest Rada Administracyjna Uniwersytetu Illinois. Przedmiotem opisu jest wersja 2.7 dla X-Windows. 2. Hipertekst i URL Informacje udostepniane w sieci WWW stanowia siec hipertekstow. Hipertekst to dokument zawierajacy odsylacze do innych dokumentow lub innych miejsc w tym samym dokumencie, podobnie jak haslo w encyklopedii, zawierajace odsylacze do innych hasel, np.: Polska - panstwo w srodkowej Europie, stolica Warszawa, inne glowne miasta to Lodz, Krakow, Wroclaw. (W druku uzywa sie czesto znaku strzalki lub wyroznionej czcionki, np. kursywy.) Czytelnik encyklopedii wie, ze ma do dyspozycji hasla Europa, Warszawa, Lodz, Krakow i Wroclaw, w ktorych moze znalezc potrzebne mu informacje. W miare potrzeb siega po odpowiedni tom. W komputerowym hipertekscie wystarczy najechac kursorem na jedno z wyroznionych slow i nacisnac lewy przycisk myszki. Na ekranie ukaze sie poszukiwana informacja, np. o Wroclawiu. Odsylacz moze wskazywac nie tylko hipertekst ale rowniez np. plik w archiwum FTP, konto dostepne dla uslugi telnet lub grup w Nowosciach Sieciowych (ang. Usenet News). Kazdy taki dokument lub usluga w sieci ma swoj adres, tzw. URL, ktory zawiera nazwe protokolu, adres komputera w sieci Internet, numer portu (czesto pomijany) i sciezke. Oto przyklady adresow URL: http://www.pwr.wroc.pl/ - URL strony tytulowej serwera WWW Politechniki Wroclawskiej; http://www.immt.pwr.wroc.pl/wroclaw/mapa.html - URL planu Wroclawia udostepnianego przez serwer WWW IMMT; gopher://gopher.pwr.wroc.pl/11/uczelnie/informator/ - URL informatora o bibliotekach naukowych Wroclawia udostepnianego przez serwer gophera Politechniki Wroclawskiej; ftp://ftp.pwr.wroc.pl/pub/ - URL archiwum oprogramowania Uzytkownik korzysta z dokumentow i uslug wskazywanych przez wybrany serwer, np. serwer WWW Politechniki Wroclawskiej, albo zbiera potrzebne adresy URL, tak jak zaznacza sie zakladkami miejsca w ksiazkach, dlatego gromadzone adresy URL nazywa sie zakladkami (bookmarks). Zakladki zapisuje sie na dysku tworzac liste (ang. hotlist) (p. 5.4). Hiperteksty pisze sie w jezyku HTML. Obecnie uzywana jest wersja 2.0 tego jezyka, ale trwaja juz prace nad wersja 3.0. Firma Netscape wprowadzila pewne niestandardowe rozszerzenia jezyka HTML, ktorych inne przegladarki nie uwzgledniaja. Uzytkownik przegladarki Mosaic nie musi znac jezyka HTML, natomiast autor hipertekstow, np. materialow dydaktycznych, powinien go znac, albo zaopatrzyc sie w dobre narzedzia tworzenia hipertekstow. 3. Rozpoczecie i zakonczenie pracy z przegladarka Mosaic 3.1. Komenda Mosaic Uzytkownicy komputera Sun 1000 we Wroclawskim Centrum Sieciowo-Superkomputerowym (adres Internetowy sun1000.pwr.wroc.pl), dysponujacy X-terminalem (takze emulowanym na PC), moga korzystac z programu Mosaic dla X-Windows. W celu jego wywolania nalezy napisac Mosaic. Komenda Mosaic moze byc uzywana z parametrami, np. parametr -home okresla strone wywietlana po wywolaniu programu Mosaic. Opis parametrow znajduje sie w menu Help, wiersz Manual, pod haslem Configuration Resources and Command Line-Flags, nastepnie Command Line-Flags. Uzytkownik moze zmienic konfiguracje programu Mosaic wpisujac zasoby X do pliku .Xdefaults w swojej kartotece. Opis zasobow X dla programu Mosaic znajduje sie w menu Help, wiersz Manual, pod haslem Configuration Resources and Command Line-Flags, nastepnie X resources. Jezeli Mosaic sie nie zglosi nalezy sprawdzic, czy uzytkownik ma ustawiona sciezke /pub/www/bin lub napisac komende /pub/www/bin/Mosaic Uzytkownicy systemu operacyjnego Linux lub Unix ze srodowiskiem graficznym dla PC powinni wykonac nastepujacy ciag operacji: startx xhost +sun1000.pwr.wroc.pl telnet sun1000.pwr.wroc.pl login: nazwa_uzytkownika password: haslo setenv DISPLAY adres_wlasnego_komputera:0 Mosaic & Jezeli uzytkownik nie dysponuje X-terminalem, a jedynie np. vt100 czy vt220, ktore sa terminalami znakowymi, to moze korzystac jedynie z przegladarki lynx (p. Informator WCSS, Nr 22). Natomiast uzytkownik komputera PC podlaczonego do sieci Internet i wyposazonego w MS Windows moze zainstalowac przegladarke Mosaic dla MS Windows na swoim komputerze. Aktualna wersja programu Mosaic dla MS Windows (2.0) jest jednak 32-bitowa i moze wymagac instalacji na PC dodatkowego oprogramowania, z tego powodu czesc uzytkownikow woli wiec uzywac starszych wersji przegladarki. Przegladarka Mosaic otwiera na ekranie okno zawierajace strone tytulowa (pocztkowa). Dla uzytkownikow komputera Sun 1000 jest to domyslnie strona tytulowa Politechniki Wroclawskiej (Wroclawskiego Centrum Sieciowo-Superkomputerowego) o URL http://www.pwr.wroc.pl/. Uzytkownik moze wywolac przegladarke z dowolna strona tytulowa uzywajac parametru -home, np. wywolanie Mosaic -home http://www.ict.pwr.wroc.pl/ wywietli strone tytulowa serwera ICT. Strona tytulowa moze byc rowniez plik lokalny. Aby wyswietlic dany dokument mozna uzyc komendy Mosaic wraz z adresem URL tego dokumentu, np. wywolanie komendy Mosaic http://www.immt.pwr.wroc.pl/wroclaw/mapa.html spowoduje wyswietlenie mapy Politechniki Wroclawskiej. Aby wyswietlic dokument lokalny, tzn. plik dostepny uzytkownikowi, nalezy uzyc jego nazwy w wywolaniu programu Mosaic, np. jezeli w kartotece uzytkownika znajduje sie plik rozdzial_1.html nalezy wydac polecenie: Mosaic rozdzial_1.html Podkreslone i wyroznione kolorem fragmenty tekstu wyswietlanego dokumentu nazywane odnosnikami odsylaja uzytkownika do innych dokumentow, a za ich posrednictwem do calej swiatowej sieci WWW i powiazanej z nia sieci gopherow i serwerow FTP oraz baz danych dostepnych przez telnet a takze do grup dyskusyjnych Nowosci Sieciowych. 3.2. Zakonczenie pracy z przegladarka Mosaic Aby zakonczyc prace nalezy w menu File w lewym gornym rogu ekranu wybrac wiersz Exit program... i nacisnac lewy przycisk myszki. W lewym gornym rogu ekranu ukaze sie pytanie, czy rzeczywiscie uzytkownik chce skonczyc prace. Nalezy wskazac kursorem myszki klawisz Yes. Inny sposob zakonczenia pracy jest nastepujacy - wskazac myszka przycisk Close w prawym dolnym rogu ekranu i nacisnac lewy przycisk myszki. Jezeli jest otwartych kilka okien, nalezy zamknac je wszystkie. 4. Okno programu Mosaic Okno programu Mosaic zawiera nastepujace istotne elementy: - pasek menu (p. 4.1 i 4.2); - okienko tytulu dokumentu - Title (p. 4.3); - okienko URL dokumentu - URL (p. 4.4); - wskaznik stanu (obrazek kuli ziemskiej) (p. 4.5); - obszar wyswietlania informacji; - pasek stanu transmisji; - klawisze narzedziowe, wsrod ktorych jest Home i Close (p.4.6). Oto przyklad okna przegladarki Mosaic: Aby przycisnac klawisz wyswietlony na ekranie, nalezy najechac na niego kursorem myszki i nacisnac lewy przycisk. 4.1. Pomoc i dokumentacja Mosaic Program Mosaic posiada pomoc (help), tylko w jezyku angielskim, oraz dokumentacje i zestaw informacji o sieci, takze po angielsku. Wszystkie te informacje sa udostepniane przez serwer NCSA w USA i w godzinach szczytu dostep do nich moze byc klopotliwy. Menu Help znajduje sie w prawym gornym rogu ekranu. 4.2. Pasek menu programu Mosaic Uzytkownik ma do dyspozycji nastepujace menu: - File - operacje na pliku, np. edycja, skladowanie, drukowanie lub wysylanie dokumentu, wyszukiwanie tekstu, wyswietlenie pliku w postaci zrodlowej - HTML; - Options - wybor czcionek, sterowanie ladowaniem obrazow; - Navigate - sterowanie dokumentami, np. przegladanymi podczas biezacej sesji lub wskazywanymi przez list zakladek (ang. Hotlist), tzn. adresow URL interesujacych zasobow w sieci; - Annotate - edycja lokalnych uwag do odleglego dokumentu; - News - dostep do Nowosci Sieciowych; - Help - pomoc, tylko w jezyku angielskim (Uwaga - dokumenty sa sciagane z serwera w USA, co moze trwac bardzo dlugo). 4.3. Okienko tytulu dokumentu - Title Okienko zawiera tytul wyswietlanego dokumentu. 4.4. Okienko URL dokumentu - URL Okienko zawiera adres URL wyswietlanego dokumentu. 4.5. Wskaznik stanu Obrazek obracajacej sie kuli ziemskiej sygnalizuje trwanie transmisji. Klikniecie myszka na kuli ziemskiej spowoduje przerwanie transmisji. 4.6. Klawisze narzedziowe Uzytkownik moze korzystac z nastepujacych klawiszy narzedziowych: - Back - powrot do poprzedniego dokumentu; - Forward - do przodu; - Home - wyswietlenie strony tytulowej (poczatkowej); - Reload - przeladowanie wyswietlanego dokumentu; - Open... - wyswietlenie dokumentu o adresie URL; - Save As... - skladowanie wyswietlanego dokumentu; - Clone - otwarcie okna o takiej samej zawartosci jak okno robocze; - New - otwarcie okna przedstawiajacego strone tytulowa; - Close - zamkniecie okna. 5. Korzystanie z programu Mosaic Za pomoca programu Mosaic mozna: - przegladac informacje dostepne w sieci, rozpoczynajac od strony tytulowej (p. 5.1); - dotrzec do znanego zasobu w sieci (nacisnac klawisz Open..., a nastepnie wpisac URL) (p. 5.1); - przegladac informacje dostepne na lokalnym komputerze, np. tworzone hiperteksty (p. 5.2); - sciagnac plik (program, obraz, animacja, melodia) (p. 5.3); - gromadzic informacje o interesujacych zasobach w sieci - Hotlist (p. 5.4); - szukac informacji w sieci przy uzyciu licznych narzedzi (Archie, Veronica, World Wide Web Worm i wiele innych, dostepnych np. poprzez metaindeksy) (p. 5.5). Podstawowy cykl pracy z przegladarka Mosaic polega na wskazaniu zasobu, zainicjowaniu transmisji, a nastepnie czekaniu na jej zakonczenie, jezeli uzytkownik korzysta z odleglego serwera i transmituje duze pliki. Przebieg transmisji ilustruje pasek stanu transmisji - najpierw pokazuje URL wskazanego zasobu, potem liczbe przeslanych bajtow (Read n of k bytes of data, gdzie n to liczba przeslanych bajtow, k - rozmiar pliku w bajtach). Moze dojsc do przerwania transmisji z powodu problemow z sieci. 5.1. Przegladanie informacji dostepnej w sieci Serwer WWW Politechniki Wroclawskiej zawiera liczne odsylacze do dokumentow w sieci - na wlasnym serwerze, na innych serwerach Politechniki Wroclawskiej i wielu serwerach w swiecie. Aby dotrzec do wskazanego dokumentu nalezy najechac kursorem myszy na podkreslone i wyroznione kolorem pole odsylacza (ang. link) i nacisnac lewy przycisk. Dokument zostanie automatycznie sprowadzony i wyswietlony. Znaki pola odsylacza sa domyslnie niebieskie, zmieniaja kolor (domyslnie - na rozowy) po uzyciu tego odsylacza i pozostaja wyroznione przez pewien czas. Uzytkownik moze rowniez korzystac z dokumentow o znanym adresie URL, np. zaczerpnietym z literatury. W tym celu nalezy wybrac klawisz Open... na ekranie i wpisac URL w otwartym okienku Open Document, nastepnie wybrac klawisz Open w tym okienku. Clear oczyszcza pole URL To Open, Dismiss zamyka okienko, Help to Pomoc. 5.2. Przegladanie informacji lokalnej Uzytkownik moze wykorzystac Mosaic do ogladania plikow z wlasnej kartoteki, np. opracowywanych przez siebie dokumentow napisanych w jezyku HTML. W tym celu nalezy wybrac menu File i wiersz Open Local... . W otwartym okienku Open Local Document nalezy wskazac plik do wyswietlenia, a gdy jego nazwa ukaze sie w okienku Name of local document to open nalezy wskazac klawisz OK. Zaleca sie jednak sprawdzanie hipertekstow przeznaczonych do umieszczenia w bazie serwera za pomoca programow weryfikujacych, gdyz przegladarka moze aprobowac bledne konstrukcje HTML. 5.3. Sciaganie plikow Hiperteksty wyswietlane przez Mosaic mozna skladowac w kartotece uzytkownika w postaci zrodlowej (HTML), jako tekst sformatowany lub nie, albo jako plik Post Script. W tym celu nalezy wskazac klawisz Save As.... Na ekranie otworzy sie okno Save Document. W polu Name for saved document nalezy wpisac nazwe pliku w lokalnej kartotece. Zapis dokonuje sie po wskazaniu klawisza OK w lewym dolnym rogu. Uzytkownik moze rowniez przeslac plik na dowolny adres w sieci, np. na wlasny adres. W tym celu nalezy wybrac wiersz Mail To... z menu File. Na ekranie otworzy sie okno Mosaic: Mail Document. W polu Mail To nalezy wpisac adres odbiorcy, w polu Subject - temat listu. Mozna wybrac jeden z czterech formatow dokumentu, jak wyzej. Na zakonczenie nalezy wskazac klawisz Mail. Program Mosaic moze rowniez sciagac pliki, np. z archiwow programow (FTP). W tym celu nalezy polaczyc sie z wlasciwym archiwum FTP, przejsc do wlasciwej kartoteki archiwum i wlaczyc opcje Load To Local Disc w menu Options, nastepnie wskazac nazwe potrzebnego pliku. Dalej postepujemy tak jak przy skladowaniu hipertekstow. Po zakonczeniu sciagania plikow nalezy ponownie wskazac wiersz Load To Local Disc w menu Options, aby ja wylaczyc. Aktywnosc opcji sygnalizuje zolty kwadracik po lewej stronie nazwy opcji. 5.4. Administrowanie zakladkami Po znalezieniu interesujacego dokumentu w sieci uzytkownik moze sobie zanotowac jego URL na liscie Hotlist. W tym celu nalezy wybrac menu Navigate i wiersz Hotlist... . Aby pozniej wrocic do potrzebnego dokumentu nalezy wybrac menu Navigate, wiersz Hotlist..., najechac kursorem na odpowiednia zakladke i nacisnac lewy przycisk myszki, nastepnie wskazac klawisz Go To. Zbedne zakladki mozna kasowac. W tym celu nalezy wybrac menu Navigate, wiersz Hotlist... , wskazac niepotrzebna zakladke i wcisnac klawisz Remove. 5.5. Wyszukiwanie informacji w sieci Internet Zasoby informacyjne sieci Internet sa rozproszone na tysiacach serwerow. Uzytkownik musi wiedziec gdzie dana informacja moze znalezc, albo korzystac z informacji "bibliograficznych" udostepnianych w sieci. W jezyku polskim sa dostepne wprowadzenia do Internetu dla humanistow, biologow i specjalistow od ochrony srodowiska autorstwa Macieja Uhliga. Najwazniejsze katalogi przedmiotowe to: Yahoo, Magellan McKinleya, Point, The Whole Internet Catalog GNN i. Virtual Library (Biblioteka Wirtualna). Odsylacze do tych uslug sas dostepne przez menu Polska i Swiat serwera WWW Politechniki Wrocawskiej (Wrocawskiego Centrum Sieciowo-Superkomputerowego). List interesujacych serwerow mozna znalezc w menu Navigate, wiersz Internet Starting Points. Uzytkownik moze rowniez korzystac z katalogow przedmiotowych uslugi Gopher, np. Gopher Jewels. Do wyszukiwania informacji sluza serwery: Yahoo, InfoSeek, Lycos, WebCrawler oraz listy narzedzi wyszukiwania W3 Search Engines Uniwersytetu Genewskiego i CUSI firmy Nexor U.K. Odsylacze do tych uslug sa dostepne przez menu Polska i Swiat. Liste narzedzi wyszukiwania mozna rowniez znalezc w menu Navigate, wiersz Internet Resources Meta-Index. Uzytkownik moze rowniez korzystac z uslug informacyjnych przeznaczonych dla serwerow FTP i Gopher, np. Archie i Veronica.