I N F O R M A T O R NR 23 WROCLAWSKIE CENTRUM SIECIOWO - SUPERKOMPUTEROWE LISTOPAD 1995 PRZEGLADARKA NETSCAPE Jerzy Pankiewicz 1. Wstep Przegladarka Netscape jest to program umozliwiajacy korzystanie z sieci WWW (World Wide Web), przeznaczony dla uzytkownikow X-Windows i MS Windows. W sieci komputerowej Internet informacje sa dostepne w postaci tekstow, rysunkow, animacji i dzwiekow. Dane przechowuje sie w archiwach, obslugiwanych przez programy serwerow, np. WWW, FTP, Gopher. Uzytkownicy korzystaja z zasobow informacyjnych sieci za pomoca programow klienta. Program klienta porozumiewa sie z programem serwera przy uzyciu regul zwanych protokolem, specyficznych dla kazdej z wymienionych uslug. Przegladarka (ang. browser) to program klienta wykorzystujacy protokol uslugi WWW. Przegladarki sa z reguly programami uniwersalnymi, umozliwiajacymi dostep do roznych typow serwerow jak i lokalnych plikow uzytkownika. Uzytkownik zamiast uczyc sie korzystac z kilku roznych programow, moze uzywac uniwersalnego klienta. Takim wlasnie programem jest Netscape. Producent nazywa go nawigatorem sieciowym, aby podkreslic jego przewage nad innymi przegladarkami, np. Mosaic. Istnieja trzy wersje przegladarki Netscape - dla X-Windows (Unix), MS Windows i komputerow MacIntosh. Netscape jest udostepniany bezplatnie wyzszym uczelniom. Przedmiotem opisu jest wersja 1.1N dla X-Windows. Netscape jest obecnie najpopularniejsza przegladarka, a wiec takze jednym z najpopularniejszych narzedzi dostepu do zasobow Internetu. 2. Hipertekst i URL Informacje udostepniane w sieci WWW stanowia siec hipertekstow. Hipertekst to dokument zawierajacy odsylacze do innych dokumentow lub innych miejsc w tym samym dokumencie, podobnie jak haslo w encyklopedii, zawierajace odsylacze do innych hasel, np.: Polska - panstwo w Srodkowej Europie, stolica Warszawa, inne glowne miasta to Lodz, Krakow, Wroclaw. Uwaga: W druku uzywa sie czesto znaku strzalki lub wyroznionej czcionki, np. kursywy. Czytelnik encyklopedii wie, ze ma do dyspozycji hasla: Europa, Warszawa, Lodz, Krakow i Wroclaw, w ktorych moze znalezc potrzebne mu informacje. W miare potrzeb siega po odpowiedni tom. W komputerowym hipertekscie wystarczy najechac kursorem myszki na jedno z podkreslonych slow i nacisnac lewy przycisk myszki. Na ekranie ukaze sie poszukiwana informacja, np. o Wroclawiu. Odsylacz moze wskazywac nie tylko hipertekst ale rowniez, np. plik w archiwum FTP, konto dostepne dla uslugi telnet lub grupe w Nowosciach Sieciowych (ang. Usenet News). Kazdy taki dokument lub usluga w sieci ma swoj adres, tzw. URL. Oto przyklady adresow URL: http://www.pwr.wroc.pl/ - URL serwera WWW Politechniki Wroclawskiej; http://www.immt.pwr.wroc.pl/wroclaw/mapa.html - URL planu Wroclawia udoste- pnianego przez serwer WWW IMMT; gopher://gopher.pwr.wroc.pl/uczelnie/informator - URL informatora o bibliotekach naukowych Wroclawia udostepnianego przez serwer Gophera Politechniki Wroclawskiej; ftp://ftp.pwr.wroc.pl/pub/ - URL archiwum oprogramowania. Uzytkownik korzysta z dokumentow i uslug wskazywanych przez wybrany serwer, np. serwer WWW Politechniki Wroclawskiej, albo zbiera potrzebne adresy URL, tak jak zaznacza sie zakladkami miejsca w ksiazkach, dlatego gromadzone adresy URL nazywa sie zakladkami (bookmarks). Hiperteksty pisze sie w jezyku HTML. Obecnie uzywana jest wersja 2.0 tego jezyka, ale trwaja juz prace nad wersja 3.0. Firma Netscape wprowadzila pewne niestandardowe rozszerzenia jezyka HTML. Uzytkownik przegladarki Netscape nie musi znac jezyka HTML, natomiast autor hipertekstow, np. materialow dydaktycznych, powinien go znac, albo zaopatrzyc sie w dobre narzedzia tworzenia hipertekstow. 3. Rozpoczecie i zakonczenie pracy z przegladarka Netscape 3.1. Komenda netscape Uzytkownicy komputera SUN1000 we Wroclawskim Centrum Sieciowo- Superkomputerowym (adres Internetowy sun1000.pwr.wroc.pl), dysponujacy X-terminalem (takze emulowanym na PC), moga korzystac z programu Netscape dla X-Windows. W celu jego wywolania nalezy napisac: $netscape Jezeli Netscape sie nie zglosi nalezy sprawdzic, czy uzytkownik ma ustawiona sciezke /pub/www/bin lub napisac $/pub/www/bin/netscape Uzytkownicy systemu operacyjnego Linux lub Unix ze srodowiskiem graficznym dla PC powinni wykonac nastepujacy ciag polecen (nalezy zwrocic baczna uwage na ciagi znakow pisane duzymi lub malymi literami a takze na znaki odstepu): startx xhost +sun1000.pwr.wroc.pl telnet sun1000.pwr.wroc.pl login: nazwa_uzytkownika password: haslo setenv DISPLAY adres_wlasnego_komputera:0 netscape & Jezeli uzytkownik nie dysponuje X-terminalem, a jedynie np. vt100 czy vt220, ktore sa terminalami znakowymi, to moze korzystac jedynie z przegladarki lynx (patrz Informator WCSS, Nr 22). Natomiast uzytkownik komputera PC podlaczonego do sieci Internet i wyposazonego w MS Windows moze zainstalowac przegladarke Netscape dla MS Windows na swoim komputerze. Przegladarka Netscape otwiera na ekranie okno. Najpierw ukazuje sie w nim tekst informujacy o prawach autorskich dotyczacych przegladarki. Nalezy najechac kursorem myszki na klawisz (kwadrat) Home w gornej czesci ekranu i nacisnac lewy przycisk myszki. Na ekranie ukaze sie strona tytulowa (poczatkowa). Jaka to bedzie strona decyduje uzytkownik wskazujac menu Options, a nastepnie podmenu Preferences, okno Window and Link Styles i romb Home Page Location. Zaleca sie wprowadzic: http://localhost/ lub http://www.pwr.wroc.pl/ co oznacza wywolanie strony tytulowej Politechniki Wroclawskiej (Wroclawskiego Centrum Sieciowo-Superkomputerowego). Podkreslone teksty odsylaja do innych dokumentow, a za ich posrednictwem do calej swiatowej sieci WWW i powiazanej z nia sieci gopherow i serwerow FTP oraz baz danych dostepnych przez telnet a takze do grup dyskusyjnych Nowosci Sieciowych. Przy pierwszym wywolaniu przegladarki Netscape z danego konta, na ekranie ukazuja sie pelne informacje o warunkach licencji i uzytkownik moze zgodzic sie na nie lub zrezygnowac. Komenda netscape moze byc uzywana z parametrami. Liste parametrow uzyskuje sie za pomoca parametru - help, tzn. $netscape -help Aby wyswietlic zadany dokument mozna uzyc komendy netscape wraz z adresem URL tego dokumentu, np. wywolanie komendy: $netscape http://www.immt.pwr.wroc.pl/wroclaw/mapa.html spowoduje wyswietlenie mapy Politechniki Wroclawskiej. Aby wyswietlic dokument lokalny, tzn. plik dostepny uzytkownikowi, nalezy uzyc jego nazwy, np. jezeli w kartotece uzytkownika znajduje sie plik rozdzial_1.html nalezy wydac polecenie: $netscape rozdzial_1.html 3.2. Zakonczenie pracy z przegladarka Netscape Aby zakonczyc prace nalezy z menu File w lewym gornym rogu ekranu wybrac wiersz Exit i nacisnac lewy przycisk myszki. 4. Okno programu Netscape Okno programu Netscape zawiera nastepujace istotne elementy: - pasek nazwy dokumentu; - pasek menu; - klawisze narzedziowe (kwadratowe), wsrod ktorych jest Home i Stop; - wskaznik stanu (znak Netscape - duze N na tle nocnego nieba); - klawisze informacyjne (podluzne); - obszar wyswietlania informacji; - pasek transmisji. Oto przyklad okna przegladarki Netscape: Aby "przycisnac" klawisz wyswietlony na ekranie, nalezy najechac na niego kursorem myszki i nacisnac lewy przycisk. Uzytkownik moze zmieniac wyglad okna przegladarki korzystajac z menu Options (w gornej czesci ekranu). Oto lista mozliwosci: Show Toolbar - pokaz/schowaj pasek menu; Show Location - pokaz/schowaj URL wyswietlanego dokumentu; Show Directory Buttons - pokaz/schowaj klawisze informacyjne; Auto Load Images - pokaz/schowaj obrazki; Show FTP File Information - pokaz/schowaj informacje o plikach FTP. Ustawienie zapamietuje sie przez Save Options (ostatnia pozycja w menu Options). 4.1. Pomoc i dokumentacja Netscape Program Netscape posiada pomoc (help), tylko w jezyku angielskim, oraz dokumentacje i zestaw informacji o sieci, takze po angielsku. Wszystkie te informacje sa udostepniane przez serwer firmy Netscape w USA i w godzinach szczytu dostep do nich moze byc klopotliwy. Menu Help znajduje sie w prawym gornym rogu ekranu. 4.2. Pasek menu programu Netscape Uzytkownik ma do dyspozycji nastepujace menu: - File - operacje na pliku, np. skladowanie, drukowanie lub wysylanie dokumentu; - Edit - edycja pliku, np. wyszukiwanie tekstu; - View - wyswietlenie pliku, np. w postaci zrodlowej - HTML; - Go - wybor dokumentu: poprzedni, nastepny, jeden sposrod ostatnio uzywanych; - Bookmarks - zapamietywanie i przegladanie zakladek, tzn. adresow URL intere- sujacych zasobow w sieci; - Options - ustawienie parametrow przegladarki; - Directory - patrz "Klawisze informacyjne" (p. 4.5); - Help - pomoc, tylko w jezyku angielskim. Uwaga: Jezeli dokumenty sa sciagane z serwera w USA, to moze to trwac bardzo dlugo. 4.3. Klawisze narzedziowe Uzytkownik moze korzystac z nastepujacych klawiszy narzedziowych: - Back - z powrotem - powrot do poprzedniego dokumentu; - Forward - do przodu; - Home - strona tytulowa (poczatkowa); - Reload - przeladowanie wyswietlanego dokumentu, np. po zmianie opcji przegla- darki; - Images - wyswietlenie obrazkow; - Open - sluzy do wyswietlania dokumentu o znanym adresie URL; - Print - wydruk; - Find - wyszukiwanie tekstu; - Stop - sluzy do przerwania transmisji. 4.4. Wskaznik stanu "Nacisniecie" wskaznika "stanu" (N na tle gwiazdzistego nieba) spowoduje wyswietlenie informacji o produktach firmy Netscape, m.in. o ostatniej wersji przegladarki. 4.5. Klawisze informacyjne Dostepne sa nastepujace klawisze informacyjne: - What's New - co nowego w sieci ; - What's Cool - ciekawostki w sieci; - Handbook - podrecznik Netscape; - Net Search - narzedzia wyszukiwania informacji w sieci, podobne narzedzia sa dostepne rowniez na serwerze WCSS; - Net Directory - lista uzytecznych serwerow w sieci, np. Yahoo; - Newsgroups - czytnik Nowosci Sieciowych. 5. Korzystanie z programu Netscape Za pomoca programu Netscape mozna: - przegladac informacje dostepne w sieci; - dotrzec do znanego zasobu w sieci (nacisnac klawisz Open, a nastepnie wpisac URL); - przegladac informacje dostepne na lokalnym komputerze, np. tworzone hiperteksty; - sciagnac plik (program, obraz, animacja, melodia); - gromadzic informacje o interesujacych zasobach w sieci, czyli zakladki; - szukac informacji w sieci przy uzyciu licznych narzedzi (Archie, Veronica, Aliweb, Lycos i wiele innych, dostepnych np. poprzez metaindeksy). Podstawowy cykl pracy z przegladarka Netscape polega na wskazaniu zasobu, zainicjowaniu transmisji, a nastepnie czekaniu na jej zakonczenie, jezeli uzytkownik korzysta z odleglego serwera i transmituje duze pliki. Przebieg transmisji ilustruje pasek transmisji - najpierw pokazuje URL wskazanego zasobu, potem przebieg transmisji: rozmiar pliku, predkosc transmisji, wreszcie ukazuje sie napis Document: Done oznaczajacy pozytywne zakonczenie transmisji. Moze dojsc takze do przerwania transmisji. Netscape sygnalizuje takze czasem problemy z odnalezieniem komputera (DNS) czy nawiazaniem polaczenia. Zdarza sie, ze powtorzenie tej samej komendy przynosi sukces. 5.1. Przegladanie informacji dostepnej w sieci Serwer WWW Politechniki Wroclawskiej zawiera liczne odnosniki do dokumentow w sieci - na wlasnym serwerze, innych serwerach Politechniki Wroclawskiej i wielu serwerach w swiecie. Aby dotrzec do wskazanego dokumentu nalezy najechac kursorem myszy na podkreslone i wyroznione kolorem pole odsylacza (ang. link) i nacisnac lewy przycisk. Dokument zostanie automatycznie sprowadzony i wyswietlony. Uzytkownik moze rowniez korzystac z dokumentow o znanym adresie URL, np. zaczerpnietym z literatury. W tym celu nalezy wybrac klawisz Open na ekranie i wpisac URL w otwartym okienku Open Location, nastepnie wybrac klawisz Open w tym okienku. 5.2. Przegladanie informacji lokalnej Uzytkownik moze wykorzystac Netscape do ogladania plikow z wlasnej kartoteki, np. opracowywanych przez siebie dokumentow napisanych w jezyku HTML. W tym celu nalezy wybrac menu File i wiersz Open File. W otwartym okienku Open File nalezy wskazac plik do wyswietlenia, a gdy jego nazwa ukaze sie w okienku Selection, nalezy wcisnac klawisz OK. Nalezy pamietac, ze Netscape uzywa niestandardowych rozszerzen jezyka HTML oraz prawidlowo wyswietla niektore bledne konstrukcje tego jezyka. Dlatego hiperteksty wyswietlone za pomoca przegladarki Netscape moga zawierac bledy jezyka HTML albo wygladac inaczej przy wyswietlaniu ich inna przegladarka, np. Mosaic. Zaleca sie wiec sprawdzanie hipertekstow przeznaczonych do umieszczenia w bazie serwera za pomoca programow weryfikujacych. 5.3. Sciaganie plikow Hiperteksty wyswietlane przez Netscape mozna skladowac w kartotece uzytkownika w postaci zrodlowej (HTML), jako tekst lub jako plik Post Script (tylko dla X-Windows). W tym celu nalezy wybrac wiersz Save As z menu File. Na ekranie otworzy sie okno Save As. W polu Selection znajduje sie proponowana nazwa pliku w lokalnej kartotece. Jezeli ta nazwa nie jest odpowiednia (np. istnieje juz plik o tej nazwie) nalezy najechac kursorem na pole Selection, nacisnac lewy przycisk myszy i poprawic zawartosc pola. Zapis dokonuje sie po wskazaniu klawisza OK w lewym dolnym rogu. Uzytkownik moze rowniez przeslac plik na dowolny adres w sieci, np. na wlasny adres. W tym celu nalezy wybrac wiersz Mail Document z menu File. Na ekranie otworzy sie okno Netscape: Mail. W oknie tekstu listu jest wyswietlony adres URL dokumentu. Nalezy wskazac klawisz Attach, a nastepnie Send. Program Netscape moze rowniez sciagac pliki, np. z archiwow programow (FTP). W tym celu nalezy polaczyc sie z wlasciwym archiwum FTP, przejsc do wlasciwej kartoteki archiwum i wskazac nazwe potrzebnego pliku, nastepnie przycisnac prawy klawisz myszy. Otworzy sie menu Netscape Commands. Trzymajac przycisniety prawy klawisz nalezy wskazac wiersz Save Link As. Otworzy sie okno Save As. Dalszy ciag jak przy skladowaniu hipertekstow. 5.4. Administrowanie zakladkami Po znalezieniu interesujacego dokumentu w sieci uzytkownik moze sobie zanotowac jego URL jako zakladke (ang. bookmark). W tym celu nalezy wybrac menu Bookmark i wiersz Add Bookmark. Aby pozniej wrocic do potrzebnego dokumentu nalezy wybrac menu Bookmark, najechac kursorem na odpowiednia zakladke i nacisnac lewy przycisk myszki. Zbedne zakladki mozna kasowac. W tym celu nalezy wybrac menu Bookmark, wiersz View Bookmark, wybrac zakladke do skasowania, wcisnac kolejno klawisze Edit i Remove Item. 5.5. Wyszukiwanie informacji w sieci Internet Zasoby informacyjne sieci Internet sa rozproszone na tysiacach serwerow. Uzytkownik musi wiedziec gdzie dana informacje moze znalezc, albo korzystac z informacji "bibliograficznych" udostepnianych w sieci. W jezyku polskim sa dostepne wprowadzenia do Internetu dla humanistow, biologow i specjalistow od ochrony srodowiska autorstwa Macieja Uhliga. Najwazniejsze katalogi przedmiotowe to: Yahoo, Magellan McKinleya, Point, The Whole Internet Catalog GNN i Virtual Library (Biblioteka Wirtualna). Odsylacze do tych uslug sa dostepne przez menu Polska i Swiat serwera WWW Politechniki Wroclawskiej (Wroclawskiego Centrum Sieciowo-Superkomputerowego) oraz klawisz Net Directory na ekranie. Do wyszukiwania informacji sluza serwery: Yahoo, InfoSeek, Lycos, WebCrawler oraz listy narzedzi wyszukiwania W3 Search Engines Uniwersytetu Genewskiego i CUSI firmy Nexor U.K. Odsylacze do tych uslug sa dostepne rowniez poprzez menu Polska i Swiat oraz klawisz Net Search. 5.6. Przechowywanie plikow w pamieci podrecznej Program Netscape przechowuje sciagane pliki, np. hiperteksty czy ilustracje, w podkartotece .netscape-cache kartoteki uzytkownika, zwanej pamiecia podreczna (ang. cache). Ponowne odwolanie do tego samego pliku powoduje zaladowanie pliku z pamieci podrecznej, wiec nie wymaga sciagania go z, czasem bardzo odleglego, serwera. Uzytkownik moze okreslic jaki obszar pamieci dyskowej przeznacza na pamiec podreczna. Domyslnie jest to 5MB. Moze to byc duza czesc lub calosc limitu (quota) przyznanego uzytkownikowi. Zbyt maly bufor moze spowodowac wielokrotne sciaganie tych samych plikow. W celu zmiany wielkosci pamieci podrecznej nalezy wybrac menu Options, nastepnie podmenu Preferences. Na ekranie otworzy sie, okno, ktorego nazwa widnieje na klawiszu w jego gornej czesci. Jezeli jest potrzebne inne okno, nalezy wskazac ten klawisz kursorem myszki, nacisnac lewy przycisk myszki i przytrzymac. Ukaze sie wtedy menu zawierajace nazwy wszystkich okien. Nie puszczajac lewego przycisku myszki nalezy wybrac nazwe odpowiedniego okna, w tym wypadku Cache and Network i zmienic wielkosc pamieci podrecznej na dysku. Analogicznie zmienia sie wielkosc pamieci podrecznej w pamieci operacyjnej. Po zakonczeniu poprawek nalezy wskazac OK na ekranie, albo wycofac sie ze zmian wskazujac Cancel.