CMENTARZE ŻYDOWSKIE


Cmentarze jpg


Na obecnym terytorium Polski znajdowało się ok.1000 cmentarzy żydowskich, lecz jedynie na 400 z nich zachowały się nagrobki (w tym na każdym spośród 150 kirkutów ponad 100 macew). Największe zachowane cmentarze są w następujących miejscowościach:

Baligród - założony w XVII w.; zachowanych ok. 50 macew.

Będzin - założony w XVIII w.; zachowanych ok. 100 macew.

Białystok - założony w 1890 r.; zachowanych kilka tysięcy nagrobków (ul. Polna); na terenie cmentarza Pomnik Bohaterów Powstania w getcie białostockim.

Biłgoraj - założony w XIX w.; zachowanych ok. 20 nagrobków.

Bircza - założony w X!X w.; zachowanych ok. 20 macew.

Bobowa - założony w XVIII w.; zachowanych ok. 100 macew; odnowiony ohel cadyka Chaima Halbersztama (zm.1876 r.).

Bochnia - założony po 1862 r.; zachowanych ok. 100 nagrobków.

Chęciny - założony w XVII w.; zachowanych ok. 200 macew.

Cieszyn - założony w XVII I w.; zachowanych kilkaset nagrobków.

Chrzanów - założony w końcu XVIII w.; zachowanych kilkaset macew; ohel Dawida z Chrzanowa syna Chaima Halbersztama.

Częstochowa - założony po 1808 r.; zachowanych kilkaset nagrobków.

Góra Kalwaria - założony w 1821 r.; zachowanych ok. 50 macew; na terenie cmentarza pomnik Pamięci Żydów Pomordowanych w czasie I I wojny światowej.

Gorzów Wlkp. - założony w początkach XVIII w.; zachowanych ok. 100 nagrobków.

Jarosław (Pełkinie) - założony w XIX w.; zachowanych ok. 30 macew.

Józefów Biłgorajski - założony po 1778 r.; zachowanych kilkaset nagrobków.

Karczew - założony w XIX w.; zachowanych ok. 40 macew.

Kazimierz n/Wisłą - założony w XIX w.; na terenie cmentarza pomnik-lapidarium wzniesiony z zachowanych macew.

Kraków - Stary Cmentarz przy synagodze Remu (ul. Szeroka 40) czynny w latach 1552-1800. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z pocz. XVI w. Na cmentarzu jest pochowany rabin Mojżesz Isserles zw. ReMU (ok. 1525-1572) i członkowie jego rodziny. Mojżesz Isserles był rabinem Gminy. Żydowskiej w Krakowie w latach 1547-1572 i rektorem miejscowej uczelni talmudycznej. Spoczywają tu również m.in.: Mordechaj Saba zw. Singer, rektor uczelni talmudycznej w Krakowie w latach 1572-1576; Józef Kac, rektor uczelni talmudycznej w Krakowie w latach 1576- 1591; Natan Nata Spira (1583-1633) rabin krakowski i rektor uczelni talmudycznej w latach 1617-1633; Jozue ben Józef (1590-1648) rektor uczelni talmudycznej w Krakowie; Joel Sirkes (BaCH, 1561- 1640) rabin Gminy Żydowskiej w Krakowie i rektor uczelni talmudycznej; Gerszon Saul Jom Tow Lipman Heller (1579-1654) rabin gmin żydowskich we Wiedniu i w Pradze, w Krakowie (1643-1654), rektor uczelni talmudycznej w Krakowie (1648-1654); Izaak Landau Lewita, rabin Gminy Żydowskiej w Krakowie w latach 1754-1768; Izaak Halewi, rabin Gminy Żydowskiej w Krakowie i rektor miejscowej uczelni talmudycznej w latach 1776-1799. - Nowy Cmentarz (ul. Miodowa 55) założony w 1800 r.; zachowanych kilka tysięcy nagrobków. Najstarsze pochodzą z lat 40 XIX w. Cmentarz jest czynny do dnia dzisiejszego. Na cmentarzu pochowani są m.in.: Ozjasz Thon (1870-1936) - rabin i poseł na Sejm RP; Leon Sternbach (1864-1940), malarze Maurycy Gottlieb (1856-1879) i Artur Markowicz ( 1872 -1934) .

Krzepice - założony w XVIII w.; zachowanych ok. 300 macew, w tym unikatowy zespół 100 żeliwnych macew z pol. XIX w.

Legnica - założony w 1837 r.; zachowanych ok. 300 macew.

Lesko - założony na początku XVII w.; zachowanych ok.1000 nagrobków.

Leżajsk - założony w końcu XVIII w.; zachowany ohel Elimelecha z Leżajska (1717-1787) ucznia Dow Bera z Międzyrzecza.

Lubaczów - założony w XVIII w.; zachowanych ok. 500 macew.

Lubartów - założony w 1818 r.; zachowanych ok. 20 macew.

Lublin - Stary Cmentarz (między ulicami Sienną i Kalinowszczyzny) założony w XVI w.; zachowanych ok. 200 macew. Najstarszym jest nagrobek Jakuba Kopelmana ha-Lewi (zm. 1541 r.). Na cmentarzu pochowani są m.in.: Szalom Szachna (zm. 1558) twórca uczelni talmudycznej w Lublinie; Salomon Luria (Maharszal) (zm. 1573), rektor uczelni talmudycznej; Cwi Hirsz ben Zacharia Mendel (zm.1690 r.) rabin Gminy Żydowskiej w Lublinie; cadyk Jakub Icchak Horowitz zw. Wieszczem z Lublina (zm.1815). - Nowy Cmentarz (ul. Walecznych) zał. w 1829 r., zach. ok. 50 macew.

Lutowiska - założony w XIX w.; zachowanych ok. 100 macew.

Łancut - Stary Cmentarz - założony w XVII w.; zachowany jedynie ohel cadyka Naftalego Cwi z Ropczyc Horowitza (zm. 1827 r.). - Nowy Cmentarz - założony w 1860 r.; nie zachowały się nagrobki; na cmentarzu tablica poświęcona Pamięci Żydów Pomordowanych w czasie II wojny światowej.

Łódź - założony w 1892 r.; zachowanych ok. 68000 .nagrobków. Jest to największy cmentarz żydowski w Europie (40,5 h). Na cmentarzu znajdują się grobowce rodzinne znanych łódzkich fabrykantów: Poznańskich (z 1900 r.), Silbersteinów (z 1900 r.), Prussaków, Cohnow, Jarocińskich. Pochowani są m. in.: rabin Gminy Żydowskiej w Łodzi Elias Chaim Majzel (1821-1912); malarz Stanisław Heyman (1843- 1915); rodzice poety Juliana Tuwima i wirtuoza pianisty Artura Rubinsteina. Dom Przedpogrzebowy wybudowany w 1898 wg. proj. A. Zeligssona.

Mikołow - założony w XVIII w.; zachowanych ok. 100 macew.

Mszczonów - założony w XVIII w.; zachowanych ok.100 nagrobków.

Oleszyce - założony w XVIII w.; zachowanych ok. 300 macew.

Ostrowiec Świętokrzyski - założony w 1743 r.; zachowanych ok. 150 macew.

Otwock - założony w XX w.; zachowanych ok. 200 macew.

Przemyśl - założony w 1822 r.; zachowanych kilkaset nagrobków.

Przytyk - założony w XVIII w.; zachowanych ok. 30 macew.

Rzeszów - Stary Cmentarz - założony przy synagodze staromiejskiej (PI. Zwycięstwa); zniszczony w czasie wojny, zachowało się kilkanaście nagrobków. - Nowy Cmentarz (ul. Rejtana) - założony w końcu XIX w.; zachowanych ok.100 nagrobków.

Sandomierz - na terenie cmentarza pomnik-lapidarium wzniesiony z nagrobków.

Sieniawa - założony w końcu XVIII w.; zachowanych ok. 300 macew; ohel cadyka Jecheskiela Szragi (zm.1899 r.).

Sokołów Małopolski - założony w XIX w.; zachowanych ok. 100 nagrobków.

Starachowice - zafozony w końcu XIX w.; zachowanych ok. 200 macew.

Szczebrzeszyn - zafozony w XVI II w.; zachowanych kilkaset nagrobków.

Szydłowiec - założony po 1788 r.; zachowanych ok. 2000 macew.

Tarnów - (ul. Słoneczna) założony w XVII w.; zachowanych kilka tysięcy macew.

Tykocin - zafozony w XVII w.; zachowanych ok. 50 macew.

Warszawa - cmentarz na Bródnie (ul. św. Wincentego) - założony w 1780 r., zlikwidowany przez Niemców w 1941 r.; zachowanych ok. 1000 nagrobków. Na terenie cmentarza - Pomnik Ofiar Holocaustu - proj. D. Kowalskiego, T. Pastuszka, L. Waszkiewicza. - Cmentarz przy ul. Okopowej 49/51 - założony w 1806 r., czynny do dziś. Zachowanych ok. 200000 nagrobków. Na cmentarzu pochowani są m. in.: historyk Szymon Askenazy (1867-1935); kolekcjoner i filantrop Matias Bersohn (1824-1908); przewodniczący Gminy Żydowskiej (Judenratu) w getcie warszawskim inż. Adam Czerniakow (1880-1942); współzałożyciel Szkoły Technicznej Hipolit Wawelberg (1844-1901 ); lekarz, twórca języka esperanto Ludwik Zamenhof (1859-1917); aktorka Estera Rachel Kamińska (1870-1925); matematyk i astronom Chaim Zelig Słonimski (1810-1904); Ohel Bera Sonnenberga dłuta D. Frydlendera z 1822 r.; mauzoleum trzech pisarzy żydowskich: Szymona An-skiego (Salomona Zanwel Rapaporta, 1863-1919), Icchaka Lejb Pereca (1852-1915), Jakuba Dinezona (1856- 1919) dłuta Abrahama Ostrzegi. Na cmentarzu znajduje się symboliczny grób Janusza Korczaka (Henryka Goldszmita, 1878-1942) z pomnikiem dłuta M. Smorczewskiego z 1982 r.

Wiśnicz Nowy - założony w XVIII w.; zachowanych ok.100 macew.

Wrocław - (ul. Slężna 113) założony w 1856 r.; zachowanych ok. 12000`nagrobków. Na cmentarzu pochowani są m.in.: profesor biologü i histologii na Uniwersytecie Wrocławskim Leopold Auerbach (1828-1897); profesor anatomii Gustav Born (1851-1900), ojciec Maxa Borna, profesora fizyki teoretycznej i laureata nagrody Nobla w 1954 r.; profesor historii, wykładowca w Żydowskim Seminarium Teologicznym we Wrocławiu Marcus Brann (1849-1920); Heinrich Graetz (1817-1891.), profesor historii w Żydowskim Seminarium Teologicznym i w Uniwersytecie Wrocławskim, autor pierwszej syntetycznej historii Żydów od czasów biblijnych do XIX w.; Salomon Wilhelm Freund (1831-1915) adwokat, deputowany do Sejmu Rzeszy (Reichstagu); Ferdinand Lassalle (1825-1864), twórca i ideolog pierwszej partiiü robotniczej w Niemczech oraz reformistycznego kierunku w niemieckim ruchu socjalistycznym zwanego lassallizmem; Heinrich Teoplitz (1822-1891 ) kupiec i obywatel Warszawy, założyciel Banku Handlowego i Warszawskiego Towarzystwa Fabryk Cukru, przyjaciel i mecenas Stanislawa Moniuszki; Clara Sachs (1862-1921 ) - malarka.

Żabno - założony w XIX w.; zachowanych ok. 200 macew.

Inne zachowane cmentarze (czas powstania, ilość zachowanych nagrobków)

Zamieszczone informacje pochodzą z opisu mapy: "Mapa judaiców w Polsce". Autorami tekstu są: Iwona Brzewska i Renata Piątkowska.